Η 7^η Σύνοδος των Αμερικανικών Κρατών και η ηγεμονία των Ηνωμένων Πολιτειών 

Στις 10-11 Απριλίου 2015 συντελέστηκε η Έβδομη Συνόδου των Αμερικανικών Κρατών στον Παναμά. Πρόκειται για μία συνάντηση κορυφής στην οποία συμμετέχουν οι πρόεδροι των 34 χωρών καθ’ όλης της Αμερικής (εξαρουμένης της Κούβας)[1], με χρονολογική αφετηρία το 1994 υπό την αμερικάνικη πρωτοβουλία του τότε Προέδρου Κλίντον να συγκροτηθεί μία «παναμερικανική συνεργασία για την ευημερία του ημισφαιρίου». Στα 21 χρόνια που έχουν περάσει από τότε έως σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 7 Σύνοδοι Κορυφής με κρίσιμα θέματα για την ημισφαίριο, όμως από την αρχή διαμορφώθηκε ένα διαπραγματευτικό και συντακτικό σχετικό πλαίσιο που συνάπτει αυτές τις συναντήσεις με τις γεωπολιτικές προϋποθέσεις και προθέσεις της αμερικανικής ατζέντας ενόψει της διατήρησης της εποπτείας της πάνω στην λατινοαμερικάνικη περιφέρεια.

Ωστόσο στην πρόσφατη έκδοσή της ο Προέδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ομπάμα καταφτάνει με αμυδρές προσπάθειες άσκησης επιρροής πάνω σε μία περιοχή που τα τελευταία χρόνια έχει συμβάλλει σε πολλαπλές προσπάθειες απεξάρτησης των περιφερειακών της πολιτικών από την γεωπολιτική στρατηγική των Η.Π.Α για την Λατινική Αμερική. Και όμως, τις βορειοαμερικανικές επιδιώξεις δεν σταμάτησαν να διαμορφώσουν ένα πλέγμα χαμηλών συγκρούσεων ώστε να καλλιεργηθεί ένα ευνοϊκό κλίμα στις δυνατότητες επιβολής εκ μέρους των Η.Π.Α. Τρεις πρόσφατες ημερομηνίες είναι ενδεικτικές ως προς αυτήν την κατεύθυνση της βορειοαμερικανικής κυβέρνησης να επηρεάσει τους συσχετισμούς δυνάμεων που έχουν συγκροτηθεί στην Λατινική Αμερική ανάμεσα στο προοδευτικό τόξο των κεντροαριστερών κυβερνήσεων και τις  αμερικανόφιλες κυβερνήσεις των υποταγμένων χωρών (λ.χ Μεξικό):

α) 17 Δεκεμβρίου 2014: Ξεκίνημα για την επαναφορά μετά από 55 χρόνια διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Κούβας και Η.Π.Α.

β) 14 Ιανουαρίου 2015: Δολοφονία του Γενικού Εισαγγελέα της Αργεντινής ο Νίσμαν και τις αβάσιμες κατηγορίες εις βάρος της Προέδρου της χώρας αυτής Κριστίνα Φερνάντες.

γ) 10 Μαρτίου 2015: Η διπλωματική επίθεση του Αμερικανού Προέδρου εναντίον της Βενεζουέλας με κυρώσεις εναντίον επτά στρατιωτικών αξιωματικών της και κυρίως με την δήλωσή του ότι Βενεζουέλα αντιπροσωπεύει μία πραγματική και εξαίρετη απειλή για την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική των Η.Π.Α.  

Ο σκοπός της διακυβέρνησης Ομπάμα με τις ενέργειες αυτές εναντίον της Βενεζουέλας και της Αργεντινής είναι ξεκάθαρα η αποσταθεροποίηση της περιοχής, η οποία την τελευταία δεκαετία είχε εμπεδώσει την πολιτική ανεξαρτησία και την κυριαρχία της περιφέρειας. Αυτό το γεγονός αποδεικνύεται από τις συμμαχίες και διασκέψεις μεταξύ των λατινοαμερικάνων χωρών με αποτέλεσμα την συγκρότηση ενταξιακών συγκροτημάτων γεωπολιτικής και γεωοικονομικής σημασίας που στοχεύουν στην ισχυροποίηση της λατινοαμερικάνικης περιφέρειας. Η ισχυρές οικονομικές επενδύσεις της Ρωσίας και Κίνας στην περιοχή, ειδικά στην Αργεντινή, Βραζιλία, Βενεζουέλα, Κούβα και Νικαράγουα, διακινδυνεύουν τηω ιστορικά δυνατή γεωοικονομική θέση των Η.Π.Α στην Λατινική Αμερική.  Σύμφωνα με στατιστικές του Πεκίνου, η εμπορικές συναλλαγές της Κίνας με την Λατινική Αμερική ξεπερνούν το 2014 το ύψος των 240 δις. δολάρια. Σε αυτό πρέπει να αθροίσουμε και τα σχέδια γεωστρατηγικής σημασίας όπως το Διειρηνικό Δίκτυο μεταξύ Νικαράγουας και Κίνας, του οποίου τα έργα ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο 2014, με αφετηριακές επενδύσεις αξίας 50 δις. δολάρια. 

Οι προαναφερθείσες επιθετικές ενέργειες εκ μέρους της βορειοαμερικανικής κυβέρνησης δεν μπορούσαν να απειλήσουν πλέον ή να σιωπήσουν τις φωνές των εκπροσώπων της Κούβας, Βενεζουέλας, Αργεντινής και Ισημερινού, που με σκληρά και συγκροτημένα λόγια έθεσαν ζητήματα ζωτικής σημασίας για την περιοχή, ενώ 12 χώρες καταδίκασαν ρητά στην Σύνοδο την κύρωση της αμερικάνικης κυβέρνησης εναντίον της Βενεζουέλας.

Είναι γεγονός ότι ακόμα με τα πολλαπλά ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι λατινοαμερικανικές χώρες ως προς την ενοποίησής της, τα εσωτερικά προβλήματα στην διαχείριση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών ζητημάτων που μαστίζουν τις κοινωνίες αυτές, μιλάμε για διαφορετική Λατινική Αμερική στην οποία δεν υπάρχει περίπτωση πια να στηθούν δικτατορίες α λα κάρτα για λογαριασμό της αμερικανικής υπερδύναμης, ούτε να αποφασιστεί στο Λευκό Οίκο τι πρέπει να γίνει στην περιοχή. Η αλλαγή εποχής έχει στιγματιστεί από την σκληρή αντίδραση των λαϊκών κινητοποιήσεων, των αντικαπιταλιστικών κινημάτων, την εθνικοποίηση των ζητημάτων  και την πιθανότητα να συγκροτηθεί μία λατινοαμερικανική συμμαχία με πολυμερή θεσμικά όργανα που να επιτρέπουν την αυτοκυριαρχία της περιφέρειας.

Από την Πρώτη Σύνοδο επί Κλίντον το 1994 μέχρι σήμερα το γεωπολιτικό πεδίο στο οποίο θα μπορούσαν τα ισχυρά συμφέροντα των Η.Π.Α να δράσουν έχει αλλάξει πολύ. Τότε ο Κλίντον είχε επιδιώξει η επιβολή σε όλη την ήπειρο του Παναμερικανικού Συμφώνου για το Ελεύθερο Εμπόριο (ALCA), αλλά μόνο το πέτυχε με ολίγες χώρες. Με μία φιλελεύθερη ατζέντα βασισμένη στην υπεράσπιση  της δημοκρατίας, το ελεύθερο εμπόριο και την αειφόρο ανάπτυξη και με στόχο την συνθηκολόγηση μίας συμφωνίας παναμερικάνικης εμβέλειας –εκείνης της ALCA- ήθελε ακριβώς να πέτυχει εκείνο που σήμερα θέλει να πετύχει ο Μπαράκ Ομπάμα με την πανευρωπαϊκής εμβέλειας Διατλαντική Συνθήκη (TTIP). Στην 4^η Σύνοδο τον 2005 όμως, η αμερικάνικη διεργασία της σύνταξης αυτού του  Παναμερικανικού Συμφώνου για το Ελεύθερο Εμπόριο απέτυχε παταγωδώς και, υπό σκληρές αντιπαραθέσεις, ακούστηκε την αποφασιστική θέση της ενοποιημένης λατινοαμερικανικής περιφέρειας εναντίον του. Ο τότε Πρόεδρος της Βενεζουέλας Τσάβες εξέφρασε μία σκληρή δήλωση για το ύπουλο Σύμφωνο: ALCA σκασμός!

Στην Έβδομη αυτή Σύνοδος, απέναντι στο γεγονός που προέκυψε πριν ένα μήνα με την κυβέρνηση Μαδούρο, δεν υπήρχε καμία χώρα να υποστηρίξει τον Αμερικανό Πρόεδρο στην προσπάθειά του να στρατευθεί εναντίον της Βενεζουέλας. Το σχέδιο Β’ για τον Ομπάμα, μίας που τα στελέχη του μπορούσαν να προβλέψουν την διπλωματική του ήττα στην Σύνοδο ήταν ένα μικροπολιτικό σχέδιο «ανατροπής» του Φορούμ της Κοινωνίας των Πολιτών που κανονικά λειτουργεί παράλληλα με την Συνόδου Κορυφής, αποτελούμενο από φορείς της κοινωνίας των πολιτών όλης της Αμερικής. Με διαφορετικές ομάδες της Βενεζουέλας και Κούβας, των οποίων πρωταγωνιστών τους θα ήταν φυσικά οι κουβανικές και βενεζουελαϊκές υποστηρικτές των αμερικάνικων συμφερόντων με τον πολιτικό μανδύα της civil society.

Κατά τον Τζέιμς Πέτρας, η αμερικάνικη κυβέρνηση πήγε στην Σύνοδο με μία μόνη τακτική: Μίαν διαπραγματευτική προσέγγιση προς την Κούβα με στόχο την εξομάλυνση των διπλωματικών τους σχέσεων σε συνδυασμό με μία πολιτική εσωτερικής επέμβασης στα επιμέρους εθνικά ζητήματα, η οποία βασίζεται στην στήριξη των ομάδων που αντιπολιτεύονται τόσο τον Πρόεδρο Μαδούρο στη Βενεζουέλα όσο και των Ραούλ Κάστρο στην Κούβα.

Ο Πρόεδρος Ομπάμα δεν έφτασε μόνο με αυτά τα «αμφιλεγόμενα» μηνύματα της εξωτερικής του πολιτικής στην Λατινική Αμερική, αλλά και με τα σπασμένα αυγά της εσωτερικής του πολιτικής και των αποτυχημένων επιχειρήσεών του στη μακράν Μέση Ανατολή και Ουκρανία: Η άνοδος του ρατσισμού με τις φρικώδες σκηνές όπου αστυνομικοί δολοφονούν εν ψυχρώ και συνεχώς τους Αφροαμερικανούς στους δρόμους, η συνεχιζόμενες ήττες στην Μέση Ανατολή. Τελειώνοντας την δεύτερη εκλογική του περιόδου πρέπει να βρει στην Λατινική Αμερική κάπου να αντισταθμιστεί τις αποτυχίες του στη Μέση Ανατολή, και σε αυτή την κατεύθυνση κινείται ασφαλώς την διαπραγμάτευση με τον Ραούλ Κάστρο, αλλά και όλα τα μικρά παιγνίδια αποσταθεροποίησης –με πολλαπλά σκάνδαλα και κατευθυνόμενη σκανδαλολογία όπως αρμόζει στην «μαζική δημοκρατία του θεάματος»- μέσα στο προοδευτικό τόξο της Λατινικής Αμερικής.

Επομένως, ο δημοφιλής και μετριοπαθής δημοκράτης Μπαράκ Ομπάμα στην σκέτη του ομιλία –μία ομιλία αυτοχαρακτηριζόμενη από τον ίδιο τον Ομπάμα χωρίς «ιδεολογικές αγκυλώσεις ούτε ιστορικές αναδρομές» και πάντοτε ο ίδιος υπερπροσανατολισμένος προς το κενό μέλλον όπως αρμόζει σε μία νικήτρια υπερδύναμη σε πλήρη αποσύνθεση- αναφέρθηκε στην σημασία της ενεργητικής δράσης της κοινωνίας των πολιτών ως όχημά του ελευθέρου εμπορίου και της ενδυνάμωσης της δημοκρατίας. Δηλαδή στο Σχέδιο Β’ της Σύνοδος Κορυφής. Αξιοσημείωτο πως ο ίδιος Πρόεδρος Ομπάμα αναγνώρισε την ύπαρξη σκοτεινών κεφαλαίων στην ιστορία των διηπειρωτικών σχέσεων. Αυτή η αναγνώριση των Βορειοαμερικανικών σκοτεινών πολιτικών εις βάρος των λατινοαμερικανικών εθνών (βλ. οι σχετικές παράγραφοι στην ομιλία του Ραούλ Κάστρο επί του θέματος) συναρτάται με την  ανοιχτή του διαπραγμάτευση με την Κουβανική κυβέρνηση για την άρση των κυρώσεων εις βάρος της κουβανικής κοινωνίας και τις μεταλλάξεις της εξωτερικής πολιτικής του Λευκού Οίκου τα τελευταία χρόνια επί Ομπάμα.

Από την άλλη, ο Ραούλ Κάστρο στην ομιλία του αναφέρθηκε στην ιστορική αποικιοκρατική σταδιοδρομία των Η.Π.Α σε σχέση με τους λαούς της Λατινικής Αμερικής, προσέφερε μία αναδρομική αναφορά στο πώς δημιουργήθηκε την ρήξη των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Κούβας και Η.Π.Α, υπογράμμισε ποιες είναι οι κατευθυντήριες θέσεις της εξωτερικής πολιτικής της Κούβας σε σχέση με την υπεράσπιση των συμφερόντων της λατινοαμερικάνικης περιφέρειας καθώς και αναγνώρισε τα βήματα του Ομπάμα για έναν διάλογο με την Κούβα μετά από πέντε δεκαετίες μονομερών ενεργειών εκ μέρους της Η.Π.Α. εις βάρος της κουβανικής κοινωνίας. Ήταν η πρώτη φορά που η Κούβα ως αμερικανικό κράτος συμμετείχε σε μία Ηπειρωτική Σύνοδο τέτοιας κλίμακας, και αυτό το εξαιρετικό πολιτικό γεγονός είναι αποκαλυπτικό καθαυτό ως προς την λατινοαμερικανική προοπτική των περιφερειακών της σχέσεων. Σημειωτέων ότι στην προηγούμενη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε το 2009 στην Κολομβία, εκδηλώθηκε από τους εκπροσώπους των χωρών της Μπολιαβαριανής Συμμαχίας ότι δε θα συμμετείχαν στην επόμενη σχετική συνάντηση παρά μόνον αν παρευρισκόταν κανονικά και η Κούβα.

Με την ανάληψη της πολιτική εξουσίας προοδευτικών κυβερνήσεων μέσω δημοκρατικών διαδικασιών και με το αποφασιστικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα κοινωνικά κινήματα σε διάφορες χώρες όπως Βολιβία, Ισημερινό, Βενεζουέλα έχει ωριμάσει εν πολλοίς την μπολιβαριανή και μαρτιανή ιδέα της Λατινοαμερικανικής Ένωσης[2]. Με πρωτοβουλίες που ιδρύθηκαν ή εμπεδώθηκαν όπως η Μπολιβαριανή Συμμαχία για του Λαούς της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής (ALBA), η Ένωση των Νοτιοαμερικανικών Εθνών (UNASUR), η Κοινή Αγορά του Νότου (Mercosur) και η Κοινότητα των Λατινοαμερικανών και Καραϊβικών Κρατών (CELAC), η λατινοαμερικανική ήπειρος έχει βηματίζει ένα σημαντικότατο γεωπολιτικό άλμα προς την ολοκλήρωση αυτών των ιδεών που αντλούν αρχικά από την πρωτοεπαναταστική της εποχή απέναντι στην Ισπανοκρατία.

Ωστόσο η παρουσία της Η.Π.Α. στην περιοχή δεν είναι καθόλου ασήμαντη. Ακόμα και με την διακυβέρνηση των προοδευτικών πολιτικών σχημάτων σε επτά χώρες, και την ισχυροποίηση της λατινοαμερικάνικης συνείδησης για την κοινή ιστορία και την κοινη μοίρα των εθνών της ακόμα λείπει ένα μεγάλο διάστημα για την ολοκλήρωση της Μπολιβαριανής και της Μαρτιανής ιδέας. Η Βόρεια Αμερική έχει 36 στρατιωτικές βάσεις σε όλη την Λατινική Αμερική, οι οποίες αντιπροσωπεύουν μία πραγματική απειλή για την περιφερειακή της αυτοκυριαρχία. Τα διάφορα διπλωματικά και διηπειρωτικά θεσμικά εργαλεία, το μεταναστευτικό, τη σκληρή εξαγωγική και εισαγωγική θέση που έχει σε πολλές λατινοαμερικάνικες χώρες καθώς και τα στρατιωτικά αποθέματα και τα χρηματοπιστωτικά κέντρα καθιστούν μία πραγματική δύναμη που ευνοεί τη θέση των Η.Π.Α στην Λατινική Αμερική.

---

[1] Η Κούβα είχε αποκλεισθεί από τη συμμετοχή της στις προηγούμενες Συνόδους Κορυφής υπό το ίδιο κριτήριο με το οποίο βρίσκεται έξω από την Οργάνωση των Αμερικάνων Κρατών (ΟΕΑ): Δεν θεωρείται μία δημοκρατία. Μετά το 1990 με τον τερματισμό της ψυχροπολεμικής εποχής, και την άρση της απομόνωσης της Κούβας από το ημισφαίριο, το Κουβανικό κράτος αρχίζει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις λατινοαμερικανικές σχέσεις ώστε να είναι αδιανόητο να μην το έχουν υπόψη σε οποιαδήποτε ημισφαιρικό ή περιφερειακό πλαίσιο.

[2] Αναφερόμαστε εδώ στην λατινοαμερικάνικη ιδέα του Μεγάλου Ηρώα της Εθνικής Ανεξαρτησίας της Κούβας, Χοσέ Μαρτί, όπως την διατύπωσε σε πολλαπλά πολιτικά, ποιητικά κείμενά του, κυρίως στο δοκίμιο «Η καθ’ μας Αμερική» και στο «Μήτερ Αμερική».  Ο Χοσέ Μαρτί είναι από τις ποιο σημαντικές μορφές του λατινοαμερικάνικου 19^ου αιώνα.

LAS CARTAS SOBRE LA MESA. GRECIA Y EL CAMBIO SYRIZA

10 febrero de 2015

Carlos Simón

Grecia ha tirado sobre la mesa europea sus propias cartas: un país que tiene aproximadamente la misma cantidad de habitantes y extensión geográfica que Cuba, pero situado geográficamente en las antípodas. El enfant terrible del Mediterráneo se ha levantado y ha agitado el juego “canónico” de la Unión Europea y de la geopolítica mundial. Ha puesto en cuestión el canon de la política europea, tal y cómo se estaba aplicando en la última década. Y eso, por supuesto, no le da gracia a nadie de los que detentan el verdadero poder en la Unión Europea. Un gobierno recién estrenado en qué significa jugar en el juego sin misericordia de los impasibles tecnócratas alemanes y belgas, de las sonrisas de doble perfil de la geopolítica americana y la mirada fija caucásica del Kremlin, está intentando revertir en Grecia la historia política de los últimos 40 años de un establishment plagado de clientelismo, partidocracia y despilfarro. ¡Y nada menos que desde la izquierda! Un gobierno, sí, de izquierda –con lo que pudiera significar en esta hora ese término trotamundos-, elegido democráticamente por el pueblo griego después de 40 años de corrompido bipartidismo, y cinco años de catástrofe social, que ha sido capaz de levantar con tono fuerte la voz del cambio para la nación griega, y de un cambio sustancial para una2 Europa que está al borde de su frágil unidad.

Han pasado quince días desde que Tsipras tomó el poder y la guerra mediática dentro y fuera de Grecia ha cincelado los cañones del terror populista, los bombarderos del antihelenismo hacen añicos las ruinas que dejaron la Troika y los gobiernos anteriores, los fusiles de la histeria financiera amagan con sus inteligentes ases porcentuales el destino empresarial de un país en el que muchos quieren seguir invirtiendo, las balas de gracia apuntan sin piedad al blanco Grexit!!! Pero no habrá pelotón de fusilamiento. En la Europa democrática la pena de muerte está prohibida. Hay límites incluso para una democracia regional debilitada, para una comunidad que en medio de la desesperación y la depauperación real que ha vivido durante los últimos años, no se permitirá que se rompan los huevos de la serpiente totalitaria.

Estamos viviendo días intensos, especialmente en el Sur de Europa, y la intensidad de los acontecimientos por el peso especial que portan, no puede opacar el sol de la razón lógica, de la historia de los pueblos europeos, de la democracia como principio motriz de esa misma historia y fin de esa misma razón que le concierne. El triunfo de Tsipras en Grecia, los movimientos democráticos profundos que ocurren y se están articulando en España y Portugal, la necesidad de que la Incertidumbre Europea que cunde por doquier gire hacia soluciones democráticas, críticas y transformadoras, justamente para una unidad más dialógica y sostenible, son los aires que soplan desde el Sur: cálidos y vivificadores, como los que de vez en cuando espero en invierno desde la ciudad Salónica en la cual resido.

He dicho al principio que Grecia ha tirado sus cartas sobre la mesa europea: la carta de la soberanía nacional, la carta anti-Troika, la carta de la responsabilidad democrática basada en el diálogo y la negociación franca, la carta de la soberanía popular, y la carta de la memoria histórica. Me explico: han cerrado el grifo de la mendicidad cómplice y del olvido también cómplice, han rasgado las máscaras fariseicas de la hipocresía y han recuperado el verdadero sentido del patriotismo en términos ecuménicos: están dispuestos a escribir su propia historia con sus propias manos y, en todo caso, hermanados por la voluntad de cooperación y diálogo que realmente puede aportar el conjunto de las sociedades europeas.

Los griegos que hoy gobiernan una economía semidestrozada e hiperendeudada, -y a una sociedad empobrecida que ha perdido la cuarta parte de su riqueza en números absolutos- tomaron las riendas del país con la determinación de que las promesas preelectorales se convertirían en acciones postelectorales con solución de continuidad. Esto, de hecho, le convierte en un gobierno de excepción en situaciones excepcionales, real e históricamente. Esta posición política excepcional, incluso con los errores y costes económicos que pudiera realmente implicar, supone una visión política que prioriza devolver el sentido de la dignidad, de la sinceridad y de la confianza a una nación de millones de personas que habían perdido toda esperanza.

Alguien diría que la dignidad, la confianza, la sinceridad no se comen. Y es verdad, pero los empresarios y políticos saben perfectamente bien que esto es un pensamiento miserable. Sobre todo cuando se trata de crear empresas duraderas y sociedades fuertes. Que no lo digan abiertamente porque son expertos en la competencia es otra cosa. Y claramente, dignidad, confianza, diálogo y sinceridad no son valores ni de la izquierda ni de la derecha, son valores europeos, son valores universales y universalizables, en la medida en que se aplican de acuerdo con el espíritu que entrañan tales valores. Esperemos que los expertos europeos recurran al espíritu de esos valores a la hora de negociar con Grecia y con el resto de los pueblos europeos.

Porque hasta ahora no lo hicieron, y al menos no lo hicieron bien. Y esta vez me explico no con imágenes, sino con números. 225 billones de euros fueron prestados por el equipo de la Troika a la economía griega en el período 2010-2014 para la renegociación de la deuda: el 70% fue empleado para el servicio de pago de la deuda pública. Pero hay otros números que se encuentran en la misma dirección, aun cuando estos tengan larga data que anudan el sudor de un pueblo que según las estadísticas oficiales de la Unión Europea es el segundo en laboriosidad, pero según la prensa germánica antihelénica es el primero en pereza: Desde el año 2005 hasta el 2015, el pueblo griego pagó 563,5 billones de euros por concepto de impuestos. Desde el año 1992 hasta el 2014 ha pagado por cuestiones de pagos de deuda externa el monto extraordinario  de un 1, 027 trillón de euros.[1] Resultado: más de cuatro millones de griegos viven en el límite de la pobreza, han cerrado más de 200 mil empresas medianas y pequeñas, Grecia tiene una deuda pública del 175% del PIB (320 mil millones de euros, 12/2014).[2] Es el resultado de una economía basada en cinco columnas que nada tiene que ver con las Cariátides: en un turismo en plena discordancia con la riqueza cultural, ecológica y económica de la sociedad griega, en una industria naval ¨filantrópica¨ pero en el patio de la estrategia nacional, en una agricultura basada en políticas europeas erróneas y una inmigración no regularizada desde el punto de vista poblacional e invisible totalmente como cuestión política; y desde luego, en el literal parasitismo estatal y paraestatal sustentado en los fondos europeos para el “desarrollo” y el “bienestar social” y los préstamos externos.

Estos números son alucinantes y espeluznantes, y si te bajas de un ómnibus en el centro de Atenas, o en sus periferias, sabrás que estos números no mienten, pero tampoco pueden reflejar fielmente el drama social de la crisis griega.

La primera apuesta de SYRIZA fue cambiar el tempo del drama, jugar en la arena europea tirando cartas de diferente calibre, y apostar a un cambio político diferente en el escenario político griego y europeo. Pero el viejo sistema político está tan arraigado que le será difícil la apuesta. En los dos ámbitos. Ni siquiera la carta histórica, con reivindicación patriótica de la deuda de Alemania a Grecia que concierne a la ocupación nazi, en un escenario político donde la tercera fuerza electoral es un partido nazi con un pie en la cárcel y el otro en los barrios empobrecidos de Grecia, conmovió la sensibilidad política de la oposición. Por un lado, el eje bipartidista Samarás- Benizelos dice que el Programa de SYRIZA es socialista, izquierdista e Irreal. Por otro lado, el Partido Comunista Griego alega que el mismo programa es capitalista, proamericano y muy Real. Dudo que  alguien encuentre “lógica” en este juego de contraposiciones que recuerdan más los tiempos de la Guerra Fría, que la Grecia hecha trozos en la manos de los políticos de la “modernización” y la “pureza ideológica”.

El punto radica aquí en que la virtual confrontación de la oposición no permita englobar a SYRIZA en la ola de un populismo que hasta ahora ha sido sustentablemente balanceada en la medida en que puede ser posible en esta época. En segundo lugar, que la firmeza de las tesis directivas del gobierno no se desdoblen hasta el punto de derrumbar todo lo que han hecho en un tiempo récord. El gobierno debe mostrar la responsabilidad de lo que ha tomado y de sus propias palabras. El reto mayor sigue siendo, desde luego que va a hacer con la “papa caliente”, es decir, la cuestión central de la democracia y, por tanto, de la política: la sociedad griega misma. Teniendo en cuenta que es un gobierno de izquierda “excepcional” en una situación excepcional.

Hasta ahora, el desafío lo han enfrentado con la voluntad de aplicar un programa socioeconómico que permita la recuperación de la economía griega y la dignificación de la sociedad. La voluntad de aplicar sin “piedad” la justicia contra el despilfarro del dinero público y la disciplina impositiva en términos socialdemócratas, en combatir los robos millonarios del juego bancario, las carteras ministeriales y los carteles del petróleo. La voluntad de aplicar transparencia parlamentaria y constitucional en las acciones gubernamentales. A mi juicio esto no basta, pero es un buen principio en las condiciones reales de la sociedad griega.

En quince días no puede esperar nadie que se solucione los ingentes problemas que han germinado y sedimentado por décadas enteras en la totalidad de la economía y la sociedad griega. No tengo idea si en cuatro años se habrá recorrido un buen trecho. Suponiendo que la visión actual del gobierno se sostenga y madure en el camino, podrá haber adelantado lo suficiente, como para que le permita a los griegos cambiar hoja de ruta, tanto en el nivel de la mentalidad como en el plano de la realidad. 

Por el momento, el cambio SYRIZA ha puesto a pensar a muchos ciudadanos en términos de cambio y apuesta, y con una disposición que no veíamos hacía mucho tiempo. Esto se mostrará de manera continua seguramente en las próximas manifestaciones, así como en aquellas que últimamente se han realizado. Multifrontales y apostadoras por el cambio. Los signos de esperanza, entrecortados de vez en cuando por la raigal incertidumbre que acompaña a los griegos ante cualquier cosa, sigue siendo un motivo para seguir adelante.

---

[1] Nikos Bogiópoulos: La deuda de ellos y nuestro deber, 20 Enero 2015, www.enikos.gr

[2] Véase Eric Toussaint, “Si Syriza siguiera al pie de la letra las exigencias de la UE en materia de auditoría de la deuda” 14 de enero 2015, http://cadtm.org/Si-Syriza-siguiera-al-pie-de-la. Un análisis oportuno sobre las acciones aplicadas en Grecia por la Troika:

La deuda griega, que representaba el 113 % del PIB en 2009 antes del estallido de la crisis en el país y la intervención de la troika, que posee 4 / 5 partes de esa deuda, pasó al 175 % del PIB en 2014. Por tanto, a la intervención de la troika le ha seguido un aumento muy fuerte de la deuda griega. A partir de 2010 y hasta 2012 los créditos concedidos por la troika a Grecia sirvieron en gran parte para rembolsar a los acreedores durante ese período, a saber, los bancos comerciales de las principales economías de la UE, comenzando por las entidades alemanas y francesas. |3| Cerca del 80 % de la deuda griega en 2009 estaba en manos de bancos comerciales de países de la UE. Entre estos, solo los bancos alemanes y franceses mantenían en torno al 50 % del total de títulos públicos griegos.

Una auditoría de la deuda griega mostrará que los bancos comerciales europeos aumentaron con intensidad sus créditos a Grecia entre finales de 2005 y 2009 (los créditos se incrementaron en más de 60 mil millones de euros, pasando de 80 mil millones a 140 mil millones) sin considerar la capacidad de Grecia para devolverlos. Los bancos actuaron de manera temeraria, convencidos de que las autoridades europeas vendrían en su auxilio en caso de problema.

¿Qué aconteció el 25 de enero en Grecia?

La campaña de terrorismo mediático ejercida por el gobierno de Samarás y cubierta por la inmensa mayoría de los canales centrales de Grecia no funcionó. Nueva Democracia fue derrotada en comicios electorales, ante la presencia de 800 canales mediáticos extranjeros, por la vía democrática. Después de cinco años de una crisis sistémica que ha destruido la cohesión social y el mundo empresarial de las pequeñas y medianas empresas griegas, los resultados de las elecciones del pasado 25 de enero tuvieron una importancia singular de cara a los nuevos cambios que debe enfrentar la sociedad griega. Esta campaña mediática en los últimos dos días ha dejado atrás, en gran medida, las consignas del terror en la misma medida en que se ha aceptado la derrota del partido saliente Nueva Democracia y la victoria de  SYRIZA, el partido de izquierda que dirige Alexis Tsipras.

Los primeros pasos de Alexis Tsipras hacia la toma del poder ejecutivo han sido vistos por los medios nacionales con una evaluación positiva, especialmente con su visita al Arzobispo de la Iglesia Ortodoxa Griega Jerónimos y, luego su visita al Presidente de la República para el juramento del cargo como nuevo Primer Ministro de Grecia, cuyo juramento se hizo sólo con signo político, y no religioso como ha sido costumbre en Grecia. Desde luego, el no haber jurado el cargo bajo la investidura del Arzobispo ha sido un motivo de explotación mediática para algunos representantes de Nueva Democracia, pero ha sido visto en general de manera positiva, puesto que es sabido que Tsipras no profesa la religión ortodoxa.  Entre seguir una tradición “ininterrumpida” o ser hipócrita, Tsipras eligió el camino de la franqueza secular, y esta posición me parece respetable desde cualquier visión democrática.

La cuestión más problemática, desde luego, en los primeros pasos de Tsipras ha sido el pacto de co-gobernación con los Griegos Independientes del líder Pannos Kamenos. Este movimiento está conformado básicamente por parlamentarios salientes y exvotantes del Partido Nueva Democracia, y ha mantenido una posición estable en contra de las medidas de austeridad aplicadas por la Troika y el gobierno Samarás- Benizelos. Se mueve políticamente en el espacio de centro-derecha, con un moderado liberalismo mezclado con reclamaciones de tipo nacionalistas.

El 25 de enero pasado no fue sólo el día de las elecciones generales anticipadas en Grecia, fue otra oportunidad en la que el pueblo hizo su elección. Y su elección se basó en el criterio de elegir el “mal menor”. Cualquier otra lectura basada en la madurez ideológica de la izquierda griega como garantía de soberanía política y desarrollo económico, o en la madurez política de los ciudadanos griegos que saben lo que es mejor para el progreso de la nación, o en la capacidad de emerger una expresión política que realmente represente a los millones de griegos que han pasado por el Gólgota de la crisis sistémica que vive el país, no es más que sembrar la ilusión de que SYRIZA es la verdadera solución para la crisis griega. Pues bien, SYRIZA, no es la solución, es más bien parte del problema. 

El 25 de enero no votó todo el pueblo, votaron 6, 331 millones de electores, es decir el 63, 87% de los ciudadanos inscritos en los comicios electorales. De estos, sólo 2,246 millones votaron por el partido ahora en el poder, dando la oportunidad a la llamada izquierda radical de SYRIZA de tomar las riendas de la administración de una economía destrozada, rompiendo las cadenas del bipartidismo PASOK-ND que dominó de manera absoluta durante cuatro décadas en 12 elecciones generales, y contestando a la Unión Europea y a los gobiernos que aplicaron las medidas de austeridad propuestas por la Troika ¡No! También el núcleo duro del electorado de Nueva Democracia, se mantuvo al lado del partido que perdió las elecciones: 1,718 millones griegos votaron por Nueva Democracia, con el objetivo básico de no permitir la entrada de un tercer jugador en el juego político; ¡que para colmo es de izquierda! Lo más preocupante es que 388 452  griegos (6,28%) optaron por Amanecer Dorado, el conocido movimiento fascista emergente en Grecia, del cual sus líderes se encuentra aún hoy en la cárcel esperando las acciones del Tribunal Supremo de Justicia.

Con las elecciones ha sobrevenido también una avalancha de pequeños cambios en la organización interna de los partidos tradicionales. Todo parece indicar que la extrema conservadurización que experimentó conservadurismo, (con voces claramente fascistas) Nueva Democracia bajo el periodo Samarás está siendo cuestionad, con intención de recular hacia una vuelta a los ¨períodos de gloria” de los Karamanlíes. Por otra parte, el histórico partido de centro izquierda PASOK, se dividió en dos: una parte dirigida por Evángelos Benizelos, quien no será reelegido en el congreso como Presidente; y otra por Giorgos Papandreou, quien ni siquiera entró en el Parlamento. Si el PASOK, no se hubiese divido, siguiendo la línea de colaboración con Nueva Democracia que ha emprendido desde mayo de 2012 hoy hubiese sido con certeza el tercer partido con más representantes en el Parlamento.

El Partido Comunista Griego, con 338 138 votos (4,75%) optó por su pureza ideológica, sin dar al menos un voto de confianza al emergente acontecimiento de una izquierda en el poder y ejerciendo todo el peso de su crítica justamente a SYRIZA. Su argumento básico, corroborado en todas las intervenciones mediáticas y parlamentarias, es que SYRIZA para los comunistas representa lo mismo que Nueva Democracia, y no es la auténtica izquierda. La solución del PCG es más que conocida en la sociedad griega: Revolución Socialista, Salida del euro, de la Unión Europea y de la OTAN, Gobierno del pueblo. Hasta ahora, más allá de los tradicionales votantes del Partido, nadie más ha entendido qué significa esto.

El huracán mediático sobre qué se puede esperar del nuevo gobierno, SYRIZA-ANEL ha despertado mucho interés en la comunidad internacional y ha modelado las perspectivas de qué significa Tsipras y la Coalición de la Izquierda Radical en el timón griego. Desde la pasión juvenil del nuevo primer ministro por el Che Guevara, o las propuestas de la industria de moda para la ropa exterior e interior de la ¨Primera Dama¨, pasando por el estilo desenfadado del equipo gubernamental, y llegando a las temerosas dudas que despiertan los Griegos Independientes.  Todavía falta ver qué perspectivas se modelaran en cuanto a las acciones del Gobierno en caso de la reapertura de la Radio-Televisión Estatal ERT 3, la cual fue cerrada de manera autoritaria por el Gobierno Samarás en junio de 2013.

"Este Gobierno es el primero de una nueva era. Es un Gobierno de salvación social; no tenemos derecho a cometer errores". Esta es una de las declaraciones principales de Tsipras al tomar el poder en el Palacio Presidencial. Creo que lo más importante a considerar en la primera semana del gobierno SYRIZA son tres elementos:

1.   La conformación de un equipo gubernamental sólido que convence a Europa y principalmente a los griegos de una nueva dirección política: SYRIZA ha dejado de ser una microorganización izquierdista de la oposición y el portador principal de la protestas frente a un gobierno de sumisión para convertirse en un comando de diferentes fuerzas políticas dispuesto a gobernar el país en el momento más difícil de su historia moderna, después de la dictadura de 1967-1974. Este comando gubernamental formado principalmente por dos partidos de ideologías contrarias, fue elegido por más de dos millones de griegos dentro de un clima hostil basado en el terrorismo mediático y, sin esperarlo, esta elección ha comenzado a destruir el sistema de los partidos tradicionales existente en Grecia.

2.   La disposición de SYRIZA a mantener su programa político tal como fue presentado en las elecciones, y a efectuar en lo inmediato su aplicación, independientemente de los retos que implica para la sociedad griega desde el punto de vista económico, político y geopolítico. El restablecimiento de la justicia social frente a miles de despedidos, la recuperación de la Televisión Estatal, el paro en seco de las subastas al por mayor de sectores estratégicos de la propiedad pública a inversores extranjeros sin el consentimiento de la ciudadanía, la recuperación gradual de un nivel de vida digno, se encuentran entre las primeras medidas que están tomando cauce en estos días.

3.   La posición firme y estable anti-Mnimonio del Gobierno SYRIZA ante la Troika, y el cuestionamiento de las políticas europeas en el marco de la Unión Europea y la Eurozona. La apuesta no sólo estará soportada en las voces disonantes de Varoufakis (Ministro de Finanzas) y Tsipras (Primer Ministro), frente a las voces “vacilantes” o la voz cantante (Merkel y Scahuble) de la Sinfonía Europea, sino también a la capacidad que tenga la ciudadanía griega de sostener el esfuerzo de un cambio justamente reclamado. Hoy la ciudadanía griega prepara una concentración masiva en todo el país, con el objetivo de romper los “acordes arreglados” de esta Sinfonía, y hacer escuchar su voz con las inmediatas demandas y propuestas para la salida de la crisis y la recuperación de la dignidad. 

 Η ΚΟΥΒΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑ

23 Αυγούστου 2014

‘Ένα φάντασμα παύει να τρομάζει την Αμερική και το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα, την εικόνα του Φιντέλ Κάστρο.΄ Απέναντι στην θρυλική εικόνα του μεγάλου ηγέτη της Κουβανικής Επανάστασης, που επέχει μάλλον μία συμβολική λειτουργία μέσα στις κρίσιμες συγκυρίες τις οποίες διανύει σήμερα η κουβανική κοινωνία, η πατρίδα όλων των Κουβανών και προπάντων οι δυστυχώς λιγοστές πλέον δυνατότητες μίας οργανικής συνέχισης της ίδιας επαναστατικής διαδικασίας, δεν μπορεί να πει κάτι σημαντικό παρά μόνο να αποδείξει ο ίδιος πως ακόμα «κρατάει» και είναι επί της γης. Και συγχαρητήρια τον Φιντέλ Κάστρο να κρατάει, και να «επανεμφανιστεί» έστω και μέσω επιστολής. Αλλά, περισσότερο ενδιαφέρον έχει πώς στους «ομολογιακούς αναστοχασμούς» του, που αναρτώνται κατά καιρούς στην επίσημη εφημερίδα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κούβας «Γράμμα», τολμάει να αναφέρεται στις πολλαπλές πολιτικές του πρωθυπουργεύοντος αδερφού του, και αυτή η απουσία κάτι πρέπει να πει.

Βεβαίως, αυτό που μου προκαλεί περισσότερο ενδιαφέρον είναι πως σε διεθνές επίπεδο η νοσταλγική αναφορά στην Κουβανική Επανάσταση από την διεθνή αριστερά γίνεται όλο και περισσότερο οπισθοδρομική, αναχρονιστική και, θα έλεγα -τουλάχιστον από αυτούς που έχουν δει από «κοντά» τι γίνεται στην σημερινή μας κοινωνία- κυνική. Λες και η Κούβα βρίσκεται ακόμα στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, και δεν έχει αλλάξει τίποτα ουσιαστικό –δηλαδή, ο συσχετισμός δυνάμεων σε παγκόσμια κλίμακα, τα οφθαλμοφανέστατα γνωρίσματα μίας όλο και περισσότερου παγκοσμιοποιημένης, φιλελευθεροποιημένης και πληροφοριοποιμένης κοινωνίας, τα κρίσιμα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά ζητήματα της ίδιας της κουβανικής κοινωνίας και, μάλιστα τα κρίσιμα γεωπολιτικά ζητήματα όσον αφορά στη σχέση Κούβα- Η.Π.Α.

Θεωρώ μεγάλο λάθος της Αριστεράς και όλων εκείνων που κατά καιρούς ή μόνιμα έχουν υπερασπιστεί την αντιστασιακή θέση της Κούβας απέναντι στις Η.Π.Α και, μάλιστα έχουν κάθετα και δικαίως διεκδικήσει την ακύρωση του απάνθρωπου αποκλεισμού που αυθαίρετα εφαρμόσει ο τελευταίος εναντίον της κοινωνίας και του έθνους μας, να στέκονται μόνο σε μία απολογητική στάση χωρίς να προσθέτουν, οργανικά και διαλεκτικά, μία (έστω και εποικοδομιτική, αλληλέγγυα και σοβαρή) κριτική στάση απέναντι στην Κουβανική Επανάσταση.

Δηλαδή, έαν είναι αλήθεια ότι η Κουβανική Επανάσταση συνεχίζει να υφίσταται ως το πιο εξαιρετικό και ιδιαίτερο εναπομείναντα σοσιαλιστικό, αντιστασιακό, αντιιμπεριαλιστικό, και εναλλακτικό παράδειγμα στην τωρινή παγκόσμια κοινωνία, έπρεπε να είναι η στάση της διεθνής αριστεράς και όλων των πρωτοβουλιών υπεράσπισης και συμπαράστασης του νησιώτικου πειράματος πιο ενθαρρυντική, «αλληλέγγυα», και τέλος πάντων επαναστατικότερη. Τι θέλω να πω: Η υπεράσπιση του σοσιαλιστικού εγχειρήματος εν ονόματι μίας επερχόμενης δικαιότερης κοινωνίας και η υπεράσπιση μίας απόπειρας πραγματοποίησης τέτοιου εγχειρήματος σε μία συγκεκριμένη κοινωνία, δεν μπορεί να ταυτιστεί μονοσήμαντα με την απολογητική συμπαράσταση του επαναστατικού ηγέτη ως ακαταμάχητος και αλάθητος ήρωας, ούτε σημαίνει την παράλειψη των λαθεμένων πολιτικών επιλογών και των συγκεκριμένων διακυβευμάτων πραγματικά υπαρκτών σε αυτήν την κοινωνία που ανέκυψαν από τον ηγετικό ρόλο του κομμουνιστικού της κόμματος.

Σε συστημικό επίπεδο, που αφορά στο πώς έχει μεταβληθεί το πολιτικό σκηνικό, αλλά και ουσιαστικά στο πώς έχει συγκροτηθεί το πολιτικό σύστημα, βρισκόμαστε σε ένα στάδιο διαμόρφωσης ενός διπλού μοντέλου. Από τη μία, εμμένει να διατηρείται η πιο σκιώδης  διάσταση του κρατικού σοσιαλισμού, μιας που δεν αναγνωρίζει την νομιμότητα των οργανώσεων και των αυτόνομων κοινωνικών κινημάτων, και μάλλον μέσα σε ένα σκληρό κατασταλτικό καθεστώς που τους ποινικοποιεί αδιακρίτως, και από την άλλη, ένα νέο κρατικό καπιταλισμό ισχυροποιείται, δηλαδή, ένα κρατικό μονοπώλιο των μέσων παραγωγής και οικονομικών δραστηριοτήτων, που ελέγχεται από την πολιτική και τη στρατιωτική ηγεσία, ειδικά όσον αφορά στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας.

Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις λοιπόν, έχουν διαγραφεί και υλοποιηθεί εκ των άνω, αλλά ταυτοχρόνως το μεταβαλλόμενο πολιτικό σκηνικό έχει ανοίξει νέους χώρους για τη δημόσια συζήτηση βασικών πολιτικών και οικονομικών ζητημάτων, για την αναθεώρηση μερικών παρωχημένων κρατικών μηχανισμών, ακόμα και για τη διαμαρτυρία που έχουν καταφέρει εκείνους που από την παράνομη αντιπολίτευση παρά την κυβερνητική άρνηση και καταστολή της κυβέρνησης απέναντί τους. Ως πρωτοβουλίες εντός κοινωνίας ενεργοποιούνται αδιάκοπα και οι φορείς τους σκεφτόμενοι το παρόν και το μέλλον της Κούβας, αμφισβητούν ανοιχτά τις οριοθετημένες και περιορισμένες κυβερνητικές προτάσεις για τα βασικά οικονομικά και πολιτικά ζητήματα που αφορούν στην κουβανική κοινωνία.

Είναι γεγονός ότι η παρούσα κατάσταση του «σοσιαλιστικού μοντέλου» στην Κούβα έχει σοβαρά δημοκρατικά ελλείμματα. Το πολιτικό σύστημα της Κουβανικής Επανάστασης αναπαράγει διαρκώς ορισμένα χαρακτηριστικά του σοβιετικού μοντέλου οργάνωσης και λειτουργίας των θεσμών: ιδιαιτέρως βλέπουμε αυτό στην συγκεντρωτική διοίκηση του κράτους από το μονοκομματισμό και την τεχνοκρατική-στρατιωτική ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κούβας, (το PCC είναι το μοναδικό νόμιμο κόμμα), και στον αστυνομικό έλεγχο με βάση την ιδεολογική επιλογή του κάθε πολίτη. Η εν δυνάμει κοινωνία  των πολιτών, πλαισιωμένη  από πλέον μαζικές οργανώσεις, οι οποίες δημηουργήθηκαν στην πρώτη δεκαετία της Επανάστασης και είναι κατοχυρωμένες συνταγματικά, σήμερα έχουν μεταβληθεί σε γραφειοκρατικά παραθυράκια του κόμματος.

Αυτό το γεγονός σηματοδότησε ένα κομβικό υπαρξιακής σημασίας γνώρισμα της παγίωσης της Κουβανικής Επανάστασης: Το σοσιαλιστικό κράτος συστηματικά ανέστελλε - και συνεχίζει «θριαμβολογικά» να αναβάλλει- την ικανότητα της λαϊκής αυτο-οργάνωσης μέσα σε ένα ιδιαίτερο και εύστροφο σοσιαλιστικό-λαϊκό μόρφωμα –το οποίο σε μεγάλο βαθμό είχε βηματίζει πλάγια την παραδοσιακή γραμμή χαραγμένη από την «σοσιαλ-ιμπεριαλιστική» Σωβιετία.

Με μία αξιολόγηση των οριζόντων των επίκαιρων μεταρρυθμίσεων θα μπορούσε κανείς να τις χαρακτηρίζει ως ένα σύνολο μηχανισμών που αποσκοπούν στην προώθηση μιας οικονομικής φιλελευθεροποίησης με κρατοκεντρικό έλεγχο –ως πιθανότατα προκαταρκτική φάση για τη μετέπειτα επαναφορά της καπιταλιστικής παλινόρθωσης της χώρας, με επικεφαλείς επιχειρηματίες και πολιτικούς της κουβανικής διασποράς, αλλά και φορείς των τομέων της γραφειοκρατίας, του στρατού και της ισχυρής τεχνοκρατίας του σημερινού κατεστημένου-, και όχι προς έναν εκδημοκρατισμό που να επιτρέπει την οργάνωση και την αυτόνομη πρωτοβουλία των πολιτών.

Όντως, μετά από σχεδόν έξι χρόνια στα οποία έχει αναπτυχθεί τα πρώτα βήματα του «ραουλιστικού» μεταρρυθμιστικού προγράμματος, -και σίγουρα είναι υπολογίσιμο χρονικό διάστημα να επισυμβούν πολλά πράγματα- έχει αλλάξει το πρόσωπο μίας παραδειγματικής και ιδιαίτερης κοινωνίας όπως είναι η Κούβα. Κατά την γνώμη μου από οικονομική πλευρά στα μέτωπα που έχει ανοίξει ο Ραούλ Κάστρο, βοηθούμενος από ένα εξαιρετικό εκτελεστικό επιτελείο εκπαιδευμένο στην καλύτερη παράδοση της νεοκλασικής οικονομίας με ασθενέστερα αντανακλαστικά μαρξιστικής ορολογίας σπεύδει στην «επικαιροποίηση και βελτιστοποίηση του σοσιαλιστικού οικονομικού μοντέλου»: Αποκρατικοποίηση για αξιολόγηση της οικογενειακής και πάση φύσεως ιδιωτικής πρωτοβουλίας (400 000 περίπου σε αυτό τον τομέα), κρατοκεντρική και επιχειρηματική αναδιάρθρωση των 2500 μεγάλων και μεσαίων εθνικής σημασίας επιχειρήσεις, διαρκής εξυγίανση των εσωτερικών οικονομικών διά μέσου εκστρατείων αντιδιαφθοράς και μηχανισμών σκληρού και έκτατου ελέγχου, αγροτική μεταρρύθμιση, αναδιάρθρωση των κοινωνικών κονδυλίων επί μερικών κρατικών υπηρεσιών χωρίς να υποστεί  την δωρεάν εκπαίδευση και την δωρεάν περίθαλψη και την κοινωνική ασφάλεια, κτλ.

Η συνέχιση της αντιιμπεριαλιστικής γραμμής του Φιντέλ Κάστρο στα κυριότερα ζητήματα που αφορά στις σχέσεις Κούβας Η.Π.Α και της γεωπολιτικές δυνατότητες της Λατινικής Αμερικής, η ανάληψη της προεδρίας της Κοινότητας των Λατινοαμερικανών και Καραϊβικών Κρατών, ο πρωτεύων ρόλος στην διαμόρφωση και εξέλιξη του ALBA (αντινεοφιλελεύθερη πρωτοβουλία του Ούγο Τσάβες για την πολιτική, πολιτισμική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής), η διαπραγμάτευση του εξωτερικού χρέους με τη Ρωσία, Γερμανία, Ιαπωνία. Κίνα, και η τρέχουσα διαπραγμάτευση της Ευρωπαϊκής Κοινής Θέσης με την Κούβα αναμφίβολα σηματοδοτούν τις διαχειριστικές δεξιώσεις του Ραούλ για να παίξει στην παγκόσμια σκακιέρα.

Τα τελευταία εναλλασσόμενα μηνύματα μεταξύ Ραούλ και Ομπάμα, συμπορευόμενου το «ψυχροπολεμικό» περιβάλλον της κουβανικής οργανωμένης και χρηματοδοτούμενης αντεπανάστασης και της υποκριτικής στάσης του Λευκού Οίκου στα κυριότερα θέματα της ιστορικής σύγκρουσης μεταξύ των δύο χωρών, δεν αρκούν για να αποβλέπει κανείς τις προοπτικές του ραουλιστικού εγχειρήματος και τα πιθανά σενάρια της Κουβανικής Επανάστασης.

Στη σημερινή Κούβα συνυφαίνονται και αντιπαρατίθενται οι «εξαιρετικές» προσδοκίες μεταξύ μίας κατ’ ιδίαν ευμετάβλητης, δημογραφικά πολυσύνθετης και πολιτιστικά «πολυπολιτισμικής» κοινωνίας, ενός μονολιθικού Κράτους που θέλει να αλλάξει την εξωτερική του δομή, και ενός πολιτικού συστήματος του οποίου οι νόμοι και οι μηχανισμοί τους συνεχίζουν να είναι του κρατικού σοσιαλισμού, γεγονός που το καθιστά δυσλειτουργικό απέναντι στην πολυπλοκότατη εθνική μας σύνθεση. Σήμερα, περίτρανα, προσεγγίζουμε την εξάντληση του επαναστατικού κοινωνικού συμβολαίου, το οποίο επί δεκαετίες παρείχε ένα ευρύτατο και πλούσιο πλαίσιο κοινωνικών πολιτικών με αντάλλαγμα την υψηλή εμπιστοσύνη του πληθυσμού στον ηγέτη ή στο κράτος.

Αναμφίβολα, οι ενδεικτικές διεργασίες και οι ιδεολογικές μεταλλάξεις του Κομμουνιστικού Κόμματος, η μορφή του κράτους, η σχέση κόμματος και λαού που έγιναν στην Κίνα, τηρουμένων των αναλογιών, ομοιάζουν εν πολλοίς με αυτές που παρατηρούμε τώρα και στην Κούβα. Το ζήτημα όμως της "συνεχούς δημοκρατικοποίησης" παραμένει. Οι προτάσεις της λεγομένης Νέας Αριστεράς στην Κούβα προβληματίζονται εδώ και χρόνια πάνω σε αυτό το ζήτημα, αλλά χωρίς σχεδόν κανένα αποτέλεσμα διότι, κατ’ αρχάς, τίθεται το γεωπολιτικό θέμα του αποκλεισμού της Κούβας από τις Η.Π.Α, που αναπαράγει εν μέρει και δύο είδους (αυτo)αποκλεισμούς μέσα στην κουβανική κοινωνία: Ο (αυτο)αποκλεισμός του κοινωνικού σώματος από το Κράτος- Κόμμα όσον αφορά στη δημόσια συζήτηση περί βασικών ζητημάτων της πολιτικής ζωής της χώρας και ο (αυτο)αποκλεισμός του ίδιου του κόμματος για να αναλάβει την ιστορική ευθύνη να "επικαιροποιήσει" το σοσιαλιστικό του μοντέλο όχι μόνο στο οικονομικό επίπεδο (μέχρι εδώ επίσημα και σκόπιμα έφτασε ο κυβερνώντας Ραούλ Κάστρο), αλλά και πολιτισμικά και πολιτικά. Εντούτοις μέχρι σήμερα λόγω των καταστάσεων αυτών, η συζήτηση περί δημοκρατίας, εκδημοκρατισμού των υπαρκτών λαϊκών θεσμών, της εν γένει κοινωνίας των πολιτών, κοινωνικών κινημάτων κτλ, δεν έχει πολύ απήχηση εντός της κοινωνίας. Αντιθέτως μία θριαμβολογική, απλουστευτική ορολογία (δυστυχώς πολύ ελκυστική ή αποπλανητική για τις μάζες) έχει "εξοικειωθεί" ως γλώσσα και “συμπεριφορά" στους κόλπους της ντόπιας δεξιάς εντός και εκτός Κούβας (διασποράς). Φταίει και η αριστερά στην Κούβα, λέω η ντόπια διανόηση... Πάντως το ζήτημα είναι ανεξάντλητο και δεν είναι καθόλου εύκολο.

Από την άλλη μεριά πάντως είναι σημαντικό να σκεφθούμε βαθιά η Ελλάδα… Η Έλλάδα (θα) είναι πάντως -κάποια στιγμή υποθέτω θα γίνει όλο και περισσότερο πιο αντιληπτό- μία αφετηρία να σκεφθούμε το παρόν και το μέλλων της συντριπτικής πλειοψηφίας των λαών, για να ξέρουμε όταν μιλάμε για οικονομική κρίση, κοινωνική κατάρρευση, εθνική καταστροφή  περί τίνος πρόκειται, για να μάθουμε περί κοινωνικής αντίστασης, κοινωνικής αντίδρασης και πολιτικών κινημάτων με δυνατότητες στην υπόθεση της χειραφέτησης -η έστω και κοινωνικής αλλαγής «από τα κάτω»- τα δύσκολα και τα εύλογα, για να σκεφτούμε με άλλους τρόπους την πραγματικότητα των δραστικών μετασχηματισμών του παγκόσμιου γίγνεσθαι χωρίς να επενδύομε ματαιόδοξα στα ωραία λόγια των παρωχημένων σχημάτων της χειραφέτησης.

SYRIZA o el comienzo de una nueva época para Grecia

26 Enero 2015

Carlos Simón Forcade

“GRECIA VA ADELANTE, EUROPA CAMBIA, LA ESPERANZA LLEGA”.

Son los tres tópicos de los spots electorales que circularon en los medios griegos en relación con la muy esperada victoria de los comicios electorales del 25 de enero por la Coalición de la Izquierda Radical, conocida por sus siglas en griego como SYRIZA. Progreso, Cambio y Esperanza, son los tópicos que abarcan la consigna fundamental de este partido de izquierda y es también la perspectiva que intenta articular en su programa electoral, basado en tres principios básicos: un cambio global del modo de ver las relaciones entre los países de la Unión Europea con las instituciones que la representan, un programa de desarrollo nacional que se aleja de los esquemas neoliberales aplicados sin logro alguno durante más de un lustro en la economía griega, y una nueva visión de la sociedad donde se empiece a escuchar la voz de los ciudadanos.

Alexis Tsipras llevaba dos años y medios, desde las elecciones de junio de 2012 hasta el fracaso rotundo de la elección del Presidente de la República en diciembre de 2014, marcando la cuenta atrás del período conocido en griego como Metapolítefsi[1] (Cambio político), para abrir una nueva etapa en el complicado escenario de la política  griega; donde se ponga fin al bipartidismo griego, protagonizado por el partido de derecha Nueva Democracia y el partido de centroizquierda PASOK (Movimiento Socialista Panhelénico).

El gobierno de SYRIZA pretende poner fin también, según su programa, a las graves patologías políticas y problemas estructurales que afectan el funcionamiento de la democracia y la vida pública en una sociedad en la cual durante casi 60 años gobernaron básicamente dos o tres familias vinculados con los intereses de la clase dominante dentro del país y con los intereses extranjeros que les protegían. El gobierno de SYRIZA pretende reconstruir un Estado social de Derecho en el cual todo lo que fue quitado a las grandes mayorías, por la Troika y las medidas draconianas de austeridad aplicadas por el gobierno de Nueva Democracia, sea recuperado y redistribuido sobre principios de justicia social y alivio económico a las mayorías afectadas.

En general, el propósito de la Coalición de Tsipras, según el programa político presentado en Salónica el 19 de septiembre del pasado año, es detener la catástrofe humanitaria que han provocado las medidas de la Troika y las políticas de los partidos dominantes. Para  tener una idea de qué es lo que pretende SYRIZA hacer con su llegada al poder y como se explica que desde un 4% histórico hasta el 2012 ha llegado a un 36% hay que tener en cuenta el programa político de esta coalición y la gravedad de la situación en la que se ha visto envuelta toda la sociedad griega en los cinco años de crisis económica. En otro artículo más adelante me referiré a estos parámetros.

Hoy toma posesión del gobierno de Grecia, por primera vez después de cuarenta años de Metapolítefsi, un partido de izquierda. Pero lo hará en colaboración con el movimiento de centro-derecha Griegos Independientes (AN.EL.), liderado por un exparlamentario del partido Nueva Democracia, Panos Kamenos, una vez que SYRIZA no logró la deseada mayoría absoluta en los escaños parlamentarios para formar un gobierno sin colaboración.

El partido de los Griegos Independientes es el único después de SYRIZA que ha mantenido estable su posición anti-Troika, y ha marcado innumerables veces su oposición a las políticas de austeridad aplicadas por el Gobierno. Por otra parte, teniendo como partido de oposición a Nuevo Democracia y como tercer partido al movimiento fascista Amanecer Dorado, las negociaciones de SYRIZA con los otros partidos que entraron en el Parlamento, han sido rápidas, concisas y claras, de manera que la configuración del gobierno no permitiese la embestida de un partido nazi en el poder.

Sin embargo, más allá de las celebraciones en Grecia y en todo el mundo por el triunfo de SYRIZA, hay muchas dudas que deben despejarse en los próximos días, y en los próximos meses…

      1.   Lo primero por supuesto, es que se va hacer con la deuda griega, la cual de un 129% del PIB (en números absolutos significa 298 billones de euros) en 2009 hoy se remonta a un 175% del PIB (320 billones de euros). Esto significa en pocas palabras que la deuda no es sostenible, y que los dos Memorandums  de la Troika (los denominados Mnimonio) no funcionaron en absoluto para solventar siquiera el problema de la deuda pública del país. Más bien agravaron la situación de la economía griega,  destruyendo la red empresarial de las pequeñas y medianas empresas del país, dejando sin empleo a casi dos millones y medio de ciudadanos, y aniquilando los beneficios del Estado social en materia de educación, salud y seguridad social.

Este fracaso de la Troika y del gobierno de Antonis Samarás no es para nada casual, así como tampoco el hecho de que la economía griega se encuentre en un callejón sin salida. La campaña merkelista de aplicación de medidas draconianas de austeridad, juntamente con una campaña mediática de difamación anti-helénica y el programa alemán de “colaboración” con las administraciones locales al interior de la nación griega, tienen enorme responsabilidad en cómo fue manejada la situación de salida de la crisis en Grecia.

     2.   Lo segundo, es cómo va a aplicar las políticas de bienestar social, de recuperación de la economía, y salida de la catástrofe griega, cuando tales políticas exige una enorme capacidad de finanzas claras con las que una economía como la griega tal como fue dejada por el gobierno anterior no lo permite. Todo depende, en gran medida al menos, de las negociaciones que se realicen en el marco de la Eurozona, el FMI y la UE.

    3.   El tercer punto, de igual importancia, es que si finalmente el gobierno de SYRIZA cuenta con la participación de Panos Kamenos, significa que el programa original tendrá que cambiar en el camino: hacia dónde cambiará eso es lo que problematizará a la sociedad griega y su sistema político en los próximos meses.

El programa de los Griegos Independientes es liberal, anti-Troika, pero también se centra en temas neurálgicos para la sociedad griega como la Inmigración, la Seguridad Nacional, la cuestión chipriota, entre otros. El programa de SYRIZA, por el contrario, es de signo socialdemócrata, lo cual supone en principio que toda celebración del socialismo, toda ilusión de “izquierda radical” como exactamente se hace nombrar esta coalición, son parte del mecanismo populista que prima en la izquierda emergente del Sur Europeo. Su programa de salvación nacional fue redactado en colaboración con el partido español de Izquierda Unida, y para un número inmenso de electores griegos puede ser un signo de esperanza, pero también la lectura realista desde la izquierda y la derecha afirma que es irrealizable este programa. 

Lo cierto es que los electores griegos en su inmensa mayoría, dada la cultura política adquirida en los últimos 40 años, han aprendido una manera peculiar de decidir quién los representará en el gobierno, habitualmente desde una actitud pasiva, negativa y reactiva. De esta manera muchos han elegido 1) a los ¨socialistas radicales¨ de SYRIZA o a los nazis de Amanecer Dorado para castigar las actitudes de sumisión europea de los Partidos Nueva Democracia y PASOK; 2) o han elegido el recién formado partido Potami del periodista Stavros Theodorakis, para evitar el ascenso de Amanecer Dorado; 3) o han votado por Nueva Democracia para que el país no tenga que hundirse en el “infierno comunista” que anuncia SYRIZA; 4) o finalmente han votado por SYRIZA para que no vuelva a salir Nueva Democracia con el PASOK. En esta dinámica reactiva, el nivel de inseguridad que tiene que manejar el nuevo poder es inmenso y, no creo que este partido que se estrena en el poder tenga la suficiente madurez para asumir los riesgos que implica este cúmulo de incertidumbres que se expresa en el electorado.

Esta mentalidad política reactiva y negativa de la ciudadanía griega, que es fruto de la decepción sistemática y del profundo carácter inorgánico del Estado griego moderno, juntamente con las inmensas contradicciones que entraña el sistema político actual son dos desafíos con los cuales tendrá que liar constantemente el nuevo Gobierno. 

El Gobierno de Alexis Tsipras tendrá que enfrentarse a grandes retos con respecto a cómo enfrentarse a las instituciones centrales -si finalmente decide hacerlo- y a cómo recuperar la economía griega. El mayor reto es la propia sociedad griega. La sociedad griega, con la fuerza de los movimientos democráticos emergentes, de ciudadanos que han dejado de sentirse culpables y se han levantado del sofá; con una ciudadanía cada vez más informada, podrá marcar el pulso de qué es lo que quiere para su país.

---

[1] Este período inició en el año 1974 con el derrocamiento de la llamada Dictadura de los Generales (Junta) y encontró su declive con la crisis económica que atraviesa la sociedad hace más de cinco años.

                                                                                       

Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Στίχοι: Νίκος Γκάτσος Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις Πρώτη εκτέλεση: Μαρία Φαραντούρη

LA PESADILLA DE PERSÉFONE Letras: Nikos Gatsos Música: Manos Hatzidakis Estreno: María Farantouri

Εκεί που φύτρωνε φλησκούνι και άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες ευλαβικά πριν μπουν στο τελεστήριο τώρα πετάνε τ’ αποτσίγαρα οι τουρίστες και το καινούργιο παν να δουν διυλιστήριο. Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία κι ήταν ευχή του κάμπου τα βελάσματα τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία άδεια κορμιά σιδερικά παιδιά κι ελάσματα. Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς.

Allí donde crecía el poleo y la menta silvestre y vio salir la tierra su primer ciclamen ahora lugareños rellenan con cementos y los pájaros caen muertos en la boca de los hornos. Duerme Perséfone en el seno de la tierra, al balcón del mundo nunca vuelvas a salir. Allí donde unían sus manos los iniciados con devoción antes de entrar en el altar, ahora lanzan colillas los turistas y  van a contemplan la nueva refinería. Duerme Perséfone en el seno de la tierra, al balcón del mundo nunca vuelvas a salir. Allí donde la mar fue bendecida y los balidos era las oraciones del campo ahora camiones cargan en los astilleros cuerpos vacíos, accesorios inútiles y láminas metálicas. Duerme Perséfone en el seno de la tierra, al balcón del mundo nunca vuelvas a salir.