Η εικόνα στο φως της ορθόδοξης ερμηνείας

Leonid Ouspensky

Μετάφραση Β. Μουστάκη (ανατύπωση)

Λ.Ουσπένσκυ, Η Θεολογία της Εικόνας στην ορθόδοξη Εκκλησία, εκδ. Αρμός, Αθήνα 1993.

Χριστός επί γης, Υψωθήτε! 

Την εικόνα της Γεννήσεως την βλέπουν εκείνοι που δεν είναι μπασμένοι στο πνεύμα της ορθοδόξου λατρείας φορτωμένη με περιττές λεπτομέρειες. Η σύνθεσή της τους φαίνεται κάπως παιδαριώδης, άταχτη, περισσότερο απλοϊκή παρά σοβαρή1. Εν τούτοις, αυτή η αφέλεια κι αυτή η απλοϊκότητα είναι κάτι πολύ βαθύ, κάτι που μας κάνει να θυμηθούμε τα λόγια του Κυρίου: «Αμήν λέγω υμίν, ος εάν μη δέξηται την βασιλείαν του Θεού ως παιδίον, ου μη εισέλθη εις αυτήν». Η εικόνα της Γεννήσεως, βασιζόμενη πάνω στην Αγία Γραφή και την Ιερά Παράδοση, μας αποκαλύπτει το δογματικό περιεχόμενο και την όλη έννοια της Εορτής. Με τα χρώματα και τον πλούτο των λεπτομερειών κι ακριβώς με την απλοϊκότητά της, είναι η πιο χαρωπή από τις εικόνες των μεγάλων δεσποτικών εορτών. 

Η εικονογραφική παράδοση της Ορθοδοξίας φυλάει μ' ακρίβεια τον καθιερωμένο τύπο της Γεννήσεως, που είναι ο πιο πλούσιος κι ο πιο πλήρης σε περιεχόμενο. Είναι δε ο ακόλουθος: Στην μέση, μπροστά από κάτι βουνά το σπήλαιο όπου είναι αναπεσμένος ο Κύριός μας στην φάτνη, ανάμεσα σε δύο ζώα· πλάϊ, η Παρθένος αναπεσμενη κι αυτή σ' ένα στρωσίδι· στο πάνω μέρος, οι Άγγελοι κι ο Αστήρ· από τη μια μεριά του σπηλαίου, οι Ποιμένες, από την άλλην oι Μάγοι, που έρχονται να προσκυνήσουν τον Χριστό. Κάτω, στις δύο άκρες, από εδώ δύο γυναίκες πλένουν το Παιδίον και από εκεί ο Ιωσήφ καθισμένος απέναντι σ' έναν γέροντα όρθιο που κρατάει ένα ραβδί. 

Ως προς το περιγραφικό της στοιχείο, η εικόνα αντιστοιχει στο κοντάκιον: «Η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει και η γη το σπήλαιον τω απροσίτω προσάγει. Άγγελοι μετά ποιμένων δοξολογούσι, Μάγοι δε μετά αστέρος οδοιπορούσιν. Δι' ημάς γαρ εγεννήθη παιδίον νέον ο προ αιώνων Θεός». Η εικόνα προσθέτει και τις δύο σκηνές που παριστάνονται στις κάτω άκρες της και που δεν τις ερμηνεύει το κοντάκιον, αλλά είναι παρμένες από την Παράδοση. 

Ως προς το περιεχόμενό της η εικόνα της Γεννήσεως έχει δύο όψεις. Πριν απ' όλα ξεσκεπάζει την έννοια της Εορτής, το γεγονός της σαρκώσεως του Λόγου· μας θέτει μπροστά σε μια ορατή μαρτυρία του θεμελιώδους δόγματος της πίστεώς μας, υπογραμμίζοντας τόσο την θεότητα όσο και την ανθρωπότητα του Ιησού. Κατά δεύτερο λόγο μας δείχνει την ενέργεια αυτού του γεγονότος πάνω στον φυσικό κόσμο και υπαινίσσεται την προοπτική όλων των σωτηρίων συνεπειών του γεγονότος αυτού. Γιατί, κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό, η Γέννηση του Κυρίου μας «δεν είναι η εορτή της δημιουργίας, αλλά η εορτή της αναπλάσεως του κόσμου», μια ανανέωση που αγιάζει την κτίση. Η ενανθρώπηση του Θεού δίνει στην κτίση μια καινούργια σημασία, που είναι o σκοπός κι ο λόγος της υπάρξεως της: η μέλλουσα μεταμόρφωσή της. Γι'αυτό όλη η δημιουργία λαβαίνει μέρος στο μυστήριο της γεννήσεως του Λυτρωτή και βλέπουμε γύρω από τον Θεάνθρωπο τους εκπροσώπους όλων των κτισμάτων, που του προσφέρουν την ευγνωμοσύνη τους, κατά το στιχηρόν: «Τι σοι προσενέγκωμεν, Χριστέ, ότι ώφθης επί γης ως άνθρωπος δι' ημάς; Έκαστον γαρ των υπό σου γενομένων κτισμάτων την ευχαριστίαν σοι προσάγει. Oι άγγελοι τον ύμνον, οι ουραvoί τον αστέρα,οι μάγοι τα δώρα, oι ποιμένες το θαύμα, η γη το σπήλαιον, η έρημος την φάτνην, ημείς δε μητέρα Παρθένον». Η εικόνα προσθέτει τα ζώα και τα φυτά. Το κέντρο της συνθέσεως αντιστοιχεί στο κεντρικό χρονικό σημείο της Εορτής. Όλες oι λεπτομέρειες συγκλίνουν προς αυτό το σημείο· είναι το Παιδίον εσπαργανωμένον, αναπεσμένο στην φάτνη, στο σκοτεινό βάθος του σπηλαίου όπου γεννήθηκε. Τα Ευαγγέλια δεν λέγουν τίποτε για το σπήλαιο· μας πληροφορεί γι' αυτό η Παράδοση. Η πιο αρχαία γραπτή μαρτυρία σχετικά μ' αυτό είναι εκείνη του φιλοσόφου και μάρτυρος Ιουστίνου, ο οποίος λέγει: «Μην έχοντας ο Ιωσήφ που να κατοικήσει σ' εκείνη την πολίχνη, εγκαταστάθηκε σε μια σπηλιά όχι πολύ μακριά από την Βηθλεέμ». 

Το Παιδίον που ειναι αναπεσμένο στην φάτνη είναι ο ίδιος o Θεός που φανερώθηκε σ' εκείνους που κάθονταν «εν σκότει και σκιά θανάτου», για να τους σώσει από την κατάρα του προπατορικού αμαρτήματος, για να μεταμορφώσει την ανθρώπινη φύση και να της ξαναδώσει το αρχαίο κάλλος. Ο άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης συγκρίνει την γέννηση μέσα στο σπήλαιο με το πνευματικό φως που έλαμψε μέσα στα σκότη του θανάτου που τυλίγανε το ανθρώπινο γένος. Η μαύρη τρύπα του σπηλαίου πάνω στην εικόνα παριστάνει συμβολικά τον υλικό κόσμο, που σκιάζεται από την αμαρτία και όπου ανατέλλει ο «Ηλιος της Δικαιοσύνης». 

Το κατά Λουκάν άγιον Ευαγγέλιον μιλάει για την φάτνη και τα σπάργανα: «Και εσπαργάνωσεν (η Παναγία) αυτόν και ανέκλινεν αυτόν εν τη φάτνη». Και λίγο παρακάτω η φάτνη και τα σπάργανα είναι τα σημάδια που έδωσε ο άγγελος στους τσομπάνηδες για ν'αναγνωρίσουν τον Σωτήρα: «Και τούτο υμίν το σημείον ευρήσετε βρέφος εσπαργανωμένον, κείμενον εν φάτνη». 

Το στιχηρό που ανέφερα προηγουμένως μας λέγει ότι η φάτνη είναι το δώρο που προσφέρει η έρημος στον τεχθέντα. Η έννοια αυτών των λόγων μας αποκαλύπτεται από τον άγιο Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό που λέγει: «Άλογε άνθρωπε, γονάτισε μπροστά στην φάτνη από την οποία θα ταγισθείς τον Λόγο». Αυτός ο έρημος τόπος, που πρόσφερε την φάτνη σαν άσυλο στον Κύριo, προτυπώθηχε στην Παλαιά Διαθήκη· γιατί και τότε στην έρημο δόθηκε στους εβραίους το μάννα, «ο άρτος εξ ουρανού». 

Η ενανθρώπηση του Θεού αρχίζει και καταλήγει με την ταπείνωση. Η εικόνα μας δείχνει την κένωση της θεότητας, την ταπείνωση, το ολοκληρωτικό κατέβασμα Εκείνου που στην φάτνη προδιατυπώνει και τον θάνατό του, τον τάφο του, όπως με τα σπάργανα προσημαίνει το σάβανο του. 

Μέσα στο σπήλαιο, δίπλα στον Σωτήρα, βλέπουμε τον βουν και τον όνον. Τα Ευαγγέλια δεν αναφέρουν αυτά τα ζώα· εν τούτοις, σ' όλες τις εικόνες της Γεννήσεως τα συναντάμε πλάϊ στο Παιδίον. Η θέση που κατέχουν στο ίδιο το κέντρο της εικόνας φανερώνει την σπουδαιότητα που η Εκκλησία αποδίδει σε αυτή την λεπτομέρεια. Η παρουσία των ζώων αυτών εξηγείται, αναμφίβολα, από την πρακτική ανάγκη, οπως την δείχνει η Ακολουθία των Χριστουγέννων: η Παρθένος ταξίδεψε καθισμένη απάνω σ' ένα γαϊδουρακι· όσο για το βόδι, το'χε οδηγήσει εκεί ο μνήστωρ Ιωσήφ που ήθελε να το πουλήσει για ν'ανταποκριθεί στα έξοδά του ταξιδιού. Αλλ'αυτή η πρακτική ανάγκη δεν είναι αρκετή για να δικαιολογήσει την παρουσία των ζώων τόσο κοντά στον Λυτρωτή. Την εξηγεί η προφητεία του Ησαΐα: «Έγνω βους τον κτησάμενον, και όνος την φάτνην του κυρίου αυτού· Ισραήλ δε με ουκ έγνω και ο λαός με ου συνήκεν». Ο Θεός, κατεβαίνοντας στην γη και έχοντας γίνει άνθρωπος, δεν βρήκε θέση ανάμεσα στους ανθρώπους, γιατί αυτοί δεν τον δεχθηκαν. Το σπήλαιο και η φάτνη ανήκουν στα ζώα. Παριστάνοντας τον βουν και τον όνον, η εικόνα μας θυμίζει την προφητεία του Ησαΐα και μας καλεί στην γνώση και στήν κατανόηση του Μυστηρίου της θείας οικονομίας που εκπληρωθηκε με την Γέννηση. 

Ό,τι κάνει εντύπωση πριν απ' όλα όταν κοιτάμε την εικόνα της Γεννήσεως, είναι η Παρθενος και η θέση που αυτή κατέχει. Η εικόνα υπογραμμίζει την σπουδαιότητα του μέρους που καταλαμβάνει η Θεομήτωρ στην Γέννηση, δηλαδή στην εορτή της αναπλάσεως του κόσμου. Είναι η καινούργια Εύα. Όπως η πρώτη Εύα έγινε μητέρα των προχριστιανικών ανθρώπων, έτσι η νέα Εύα, η Παρθένος Μαρία, έγινε μητέρα της θεωθείσης ανθρωπότητος. Αλλά η παλιά Εύα είχε δώσει προσοχή στα λόγια του όφεως μέσα στον παράδεισο. Η δεύτερη Εύα άκουσε τον αρχαγγελικό ασπασμό. Μετέχει κι αυτή στην σωτηρία μας, όπως η προμήτωρ υπήρξε αιτία της πτώσεώς μας. Η εικόνα της Γεννήσεως εξαίρει την συμμετοχή της Μαρίας στην σωτηρία μας, προβάλλοντας την Παναγία με ιδιαίτερη έμφαση, στο κεντρικό μέρος, κι ακόμα δίνοντάς της διαστάσεις υπέρμετρες. Σε πολλές εικόνες είναι η πιο μεγάλη απ' όλα τα πρόσωπα. Είναι ξαπλωμένη πολύ κοντά στο θείο της τέκνο πάνω σ' ένα χράμι, αλλά γενικά έξω από το σπήλαιο. 

Η στάση της Παρθένου είναι πάντα πολύ σημαντική και δεμένη με τα δογματικά προβλήματα της εποχής και του τόπου, όπου έγινε η εικόνα. Οι διαφορές που παρουσιάζει κάθε φορά υποδηλώνουν την πρόθεση να εξαρθεί πότε η θεότης και πότε η ανθρωπότης του Κυρίου. Έτσι, σε ορισμένες παραστάσεις της Γεννήσεως, η Παρθένος είναι μισοξαπλωμένη-μισοκαθισμένη, η στάση της δηλαδή είναι ανάλαφρη, για να δειχθεί η απουσία των ωδίνων και συνεπώς η παρθενική γέννηση κι η θεία καταγωγή του Παιδίου (εναντίον της πλάνης των νεστοριανών). Αλλά στην πλειονότητα των παραστάσεων η Παρθένος είναι ξαπλωμένη και εκφράζει με την στάση της μιαν άκρα κόπωση και ατονία. Ο Νικόλαος Μεζαρίτης, περιγράφοντας μια τέτοια παράσταση (ενός ψηφιδωτού των Αγίων Αποστόλων στην Κωνσταντινούπολη), λέγει πως ο υπερβολικός κάματος που εκφράζεται στην απεικόνιση της Παρθένου θυμίζει στους πιστούς πως η ενανθρώπηση του Λυτρωτή δεν ήταν φαινομενική, αλλά πραγματική. 

Γύρω από τα κεντρικά πρόσωπα του Παιδίου και της Θεοτόκου, βλέπουμε τις λεπτομέρειες που, καθώς είπα ήδη, μαρτυρούν συγχρόνως και το γεγονός της θείας σαρκώσεως και την επίδραση που είχε πάνω στην κτίση. 

Oι άγγελοι εκπληρώνουν το διπλό τους λειτούργημα: δοξολογούν, τον Θεό και φέρνουν τα «ευαγγέλια» (= τις καλές αγγελίες) στους ανθρώπους. Η εικόνα εκφράζει αυτό το διπλό λειτούργημα, παριστάνοντας ένα τμήμα των αγγέλων προς τα πάνω, προς τον Θεό, κι ένα άλλο προς τα κάτω, προς τους ανθρώπους. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι απλοϊκοί ποιμένες, που για την καθαρότητα της καρδιάς τους έχουν το προνόμιο να επικοινωνούν με τον υπερφυσικό κόσμο και αξιώνονται να γίvoυν μάρτυρες ενός θαύματος. Παριστάνονται στην εικόνα ακούοντας τον ύμνο των αγγέλων και συχνά ένας από τους τσομπάνηδες παίζει την φλόγερα του, ανακατώνοντας την μουσική, τέχνη ανθρώπινη, με το αγγελικό άσμα2. 

Από την άλλη πλευρά του σπηλαίου, βλέπουμε τους Μάγους. Τους οδηγεί ο Αστήρ που μια αχτίνα του κατευθύνεται πάνω στο σπήλαιο. Αυτή η αχτίνα ενώνει επίσης τον Αστέρα με ένα σημείο που ξεπερνά τα όρια της εικόνας και υποδηλώνει συμβολικά τον ουράνιο κόσμο. Η εικόνα υπαινίσσεται έτσι ότι αυτό το άστρο δεν είναι μονάχα ένα κοσμικό φαινόμενο, αλλά και ένας μαντάτορας από το υπερπέραν, που μηνύει ότι στην γη γεννήθηκε Εκείνος που ανήκει στον ουρανό. Αν στους αγράμματους τσομπάνηδες το μυστήριο αποκαλύφθηκε απευθείας από έναν άγγελο oι Μάγοι, άνθρωποι της γνώσεως, πρέπει να κάνουν ένα μακρύ δρόμο που θα τους φέρει από την γνώση του σχετικού στην γνώση του Απόλυτου, μέσον ενός αντικειμένου των μελετών τους. Ο Μέγας Βασίλειος λέγει πως oι Χαλδαίοι αστρολόγοι δέχονταν από γενεά σε γενεά την σχετική με το άστρο προφητεία του Βαλαάμ. Στον Όρθρο των Χριστουγέννων ακούμε: «Του μάντεως πάλαι Βαλαάμ των λόγων μυητάς, σοφούς αστεροσκόπους, χαράς έπλησας». Έτσι, ο Αστήρ ειναι συνάμα η εκπλήρωση της προφητείας και το κοσμικό φαινόμενο, που η παρατήρησή του οδήγησε τους σοφούς «να προσκυνήσουν τον Ήλιο της Δικαιοσύνης». Είναι το φως που, κατά τον Άγιo Λέοντα τον Μέγα, έλαμψε στους εθνικούς και έμεινε κρυμμένο για τους Ιουδαίους. Η Εκκλησία βλέπει στους ποιμένες -στα πρώτα αυτά τέκνα του Ισραήλ που προσκύνησαν το Παιδίον- τις απαρχές της εξ Ιουδαίων Εκκλησίας, και στους μάγους την «απαρχήν των εθνών», την «εξ εθνών Εκκλησίαν». Προσφέροντας στον Χριστό τα δώρα τους, «το καθαρό χρυσάφι προς τον Βασιλέα πάντων των αιώνων, τον λίβανο προς τον Θεό των όλων, και την σμύρνα στον Αθάνατο που επρόκειτο να ταφεί τριήμερος», προσημαίνουν τον θάνατό του και την ανάστασή του. Ας προσθέσω ότι oι μάγοι παριστάνονται γενικά σε διάφορες ηλικίες, για να υπογραμμισθεί ότι η αποκάλυψη δόθηκε στους ανθρώπους ανεξάρτητα από την ηλικία και την κοσμική πείρα τους. 

Κάτω, στη μια γωνία της εικόνας, δύο γυναίκες λούζουν το Παιδίον. Αυτή η σκηνή είναι προμηθευμένη από την Παράδοση. 

Eίναι μια σκηνή από την καθημερινή ζωή, που δείχνει καθαρά πως ο Τεχθείς ήταν σαν οποιοδήποτε άλλο νεογέννητο κάτω από τις απαιτήσεις της ανθρώπινης φύσεως. Αλλά, από το άλλο μέρος, κατά την ερμηνεία του Νικολάου Μεζαρίτη, οι δύο γυναίκες είναι συνάμα μάρτυρες της θείας προελεύσεως του Παιδίου. Πράγματι, έχοντας έλθει αργά και μην έχοντας παραστεί κατά την γέννηση, η μια απ' αυτές, η Σαλώμη, δεν πίστεψε πως μια Παρθένος μποροϋσε να παιδοποιήσει και τιμωρήθηκε για την απιστία της αυτή· το χέρι της, που ειχε τολμήσει να ικανοποιήσει την αμαρτωλή περιέργεια, έμεινε παράλυτο. Αφού μετενόησε κι άγγιξε το Παιδίον, θεραπεύθηκε. 

Mια ακόμη λεπτομέρεια δείχνει πως με την Γέννηση "ήττηνται της φύσεως οι όροι". Πρόκειται για τον μνήστορα Ιωσήφ. Δεν έχει θέση στο κεντρικό μέρος της εικόνας, αλλ' απεναντίας βρίσκεται σαφώς χωρισμένος από το Παιδίον και την Παναγία. Δεν είναι ο πατέρας. Μπροστά του, υπό το φαινόμενο ενος τσομπάνη σκυμμένου από τα χρόνια, στέκεται ο διάβολος που τον πειράζει. Μερικές εικόνες τον παρουσιάζουν άλλοτε με μικρά κέρατα κι άλλοτε με μια σχεδόν αδιόρατη ουρά. Η παρουσία του Αρχεκάκου και το μέρος που παίζει ως πειραστής έχουν μια όλως ιδιαίτερη έμφαση στην εορτή της αναπλάσεως του κόσμου, στα Χριστούγεννα. Η εικόνα, βασιζόμενη στην Παράδοση, μεταδίδει το νόημα ορισμένων λειτουργικών κειμένων (ιδέ Πρώτη και Ενάτη Ώρα), που μιλούν για τις αμφιβολίες του Ιωσήφ και την φοβερή του ψυχική αναστάτωση. Η εικόνα τα εκφράζει όλα αυτά με την περίλυπη στάση του Ιωσήφ, που έχει πίσω του την μαύρη άβυσσο του σπηλαίου. H παράδοση των απόκρυφων μας μεταφέρει τα εξής λόγια του διαβόλου, με τα οποία πειράζει τον μνήστορα της Παρθένου: «Όπως αυτό το ξερό ραβδί δεν μπορεί να πετάξει φύλλα, έτσι και η παρθένος δεν μπορεί να κάνει παιδί». 

Αυτό είναι, σε σύντομη έκθεση, το περιεχόμενο της εικονογραφίας της Γεννήσεως στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Κάθε φορά που απομακρύνεται μια εικόνα απ' αυτό, η σημασία που έχει μικραίνει και φτωχαίνει· έτσι η κατάληξη είναι η απώλεια του ουσιώδους δηλαδή της ιστορικής πραγματικότητας και του δογματικού περιεχομένου που μας παρέχονται απο την Αγία Γραφή. Ένα χτυπητό παράδειγμα συναντάμε στην δυτική θρησκευτική ζωγραφική. Oι πίνακες των ζωγράφων της Δύσεως που παίρνουν ως θέμα την Γέννηση δεν παριστάνουν την ίδια την αλήθεια, όπως κάνει η ορθόδοξη εικόνα αλλά ατομικές ερμηνείες αυτής της αλήθειας. Το ιστορικό και δογματικό περιεχόμενο της εικόνας αντικαταστάθηχε μ' ένα περιεχόμενο συναισθηματικό και οικείο, και η Γέννηση του Κυρίου μας ανάγεται έτσι σε μια συγκινητική οικογενειακή σκηνή. 

Είναι αυτό που λέγει ο άγιoς Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός: «Εκθέτεις στην όραση ό,τι οδηγεί χαμηλά και περνάς αδιάφορος μπροστά σ' ό,τι εξυψώνει». Μια τέτοια παράσταση της Γεννήσεως που μας προβάλλει ό,τι είναι χαμηλό και φτηνό δηλαδή ό,τι είναι ανθρώπινο απλώς δεν υψώνει το πνεύμα μας και τις αισθήσεις μας στην γνώση του μυστηρίου της θείας Σαρκώσεως· εξανεμίζει αυτό το μυστήριο μέσα σε μιαν ατμόσφαιρα γυμνά ανθρώπινη, αφήνοντάς μας, έτσι στην φυσική κατάσταση, μέσα στο σαρκικό περιβάλλον. 

Η ορθόδοξη εικόνα δεν αποκλείει το ανθρώπινο στοιχείο· βλέπουμε τις ανθρώπινες γνώσεις στους μάγους την εργασία και την τέχνη στους ποιμένες, το φυσικό ανθρώπινο αίσθημα στον δίκαιο Ιωσήφ. Αλλ'αυτή η φυσική ζωή του κόσμου παριστάνεται σ'επαφή με τον υπερφυσικό κόσμο και χάρη σ'αυτή την επαφή κάθε φαινόμενο της ανθρώπινης ζωής βρίσκει την θέση του και την σημασία του, φωτίζεται από ένα καινούργιο περιεχόμενο. Έτσι η εικόνα υψώνει το πνεύμα μας και τις αισθήσεις μας στην θεωρία και την γνώση του μυστηρίου της θείας Σαρκώσεως και μας κάνει να μετέχουμε στον πνευματικό θρίαμβο της Εορτής. 

«Βάδιζε με τον Αστέρα -λέγει ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός- φέρε δώρα με τους μάγους... δόξασε με τους ποιμένες, αγάλλου με τους αγγέλους, για να γίνει μια η χαρά των ουρανίων και των επιγείων». 

---

1) Τον παιδικό χαραχτήρα της εικονογραφίας ο Ουσπένσκυ, όπως βλέπουμε, τον είχε διαγνώσει ήδη από το 1951.Είναι σημαντικό, όμως, ότι την αισθητική ερμηνεία αυτού του χαρακτήρα την αποδίδει σ' εκείνους που «δεν είναι μπασμένοι στο πνεύμα της ορθοδόξου λατρείας». Εξηγώντας την παιδική αυτή αφέλεια της εικόνας λειτουργικά, βάσει των λόγων του Κυρίου, κάνει μια υπέρβαση για να δώσει το βάρος όχι στην αισθητική αυτή "χαρά", αλλά στο «πολύ βαθύ δογματικό περιεχόμενο της εικόνας», όπως λέει. Αντίθετα νεώτερες μελέτες δίνουν υπερβολική σημασία στην αισθητική αυτή λεπτομέρεια, η οποία εκτρέπεται από τον δρόμο της θεολογίας της εικόνας. Πρβλ. π. Στ. Σκλήρη, Εν Εσόπτρω, εικονολογικά μελετήματα,εκδ. Μ.Γρηγόρη, Αθήνα 1992, σελ. 33 κ.ε. Η εικονογραφική αφέλεια του σχεδίου οδηγεί τον συγγραφέα στην συστηματοποίηση μιας νεοελληνικής αισθητικής μεθόδου, που «απηχεί (...) τα διαχρονικά διδάγματα και τις λύσεις που έδωσε μια πολιτιστική παράδοση υψηλή, όπως αυτή του ελληνισμού, στο πρόβλημα του ανθρώπου και επομένως και της παιδείας του» (στο ίδιο, σελ. 34). 

2) Είναι σημαντική η λειτουργική ερμηνεία του Ουσπένσκυ στην πλάγια (προφίλ) παράσταση των προσώπων μέσα στις εικόνες: «Ο Άγιος βρίσκεται παρών, θα πει, μπροστά μας κι όχι κάπου μέσα στο σύμπαν. Όταν προσευχόμαστε σ' εκείνον βρισκόμαστε πρόσωπο με πρόσωπο μαζί του (...) Η κατατομή διακόπτει κατά κάποιο τρόπο την άμεση επαφή· είναι σαν μια αρχή απουσίας. Επομένως, παριστώνται πλαγίως μόνον τα πρόσωπα που δεν έφθασαν στην αγιότητα, όπως για παράδειγμα oι μάγοι και oι βοσκοί στην εικόνα της Γέννησης του Χριστού» 

πηγή:

http://www.myriobiblos.gr/texts/greek/ouspensky_nativ.html

 Patria y democracia

1.  Patriotismo es amar a tu país, identificarte afectivamente con un grupo de cosas tangibles e intangibles que encontrastes, encuentras y encontrarás en ese país que nacistes. Desde la lengua materna hasta el cementerio en el que quisieras que tu tumba yaciera.  El patriotismo no es un sentimiento o una identificación excluyente, no es posible amar la patria en la que nacistes o vives y al mismo tiempo odiar las demás patrias, las demás culturas y los demás pueblos. Ghandi y Martí decían que patria es humanidad, superando así el complejo colonialista que inevitablemente se enraizaba en naciones como la India o Cuba.  El patriotismo contiene una conciencia de resistencia, pero nunca de expansión y de odio hacia los otros pueblos. Cuando amas a tu patria, amas la patria de todos los hombres y mujeres del mundo. Se trata de un sentimiento nada “espontáneo y puro” como suponen algunos que les cuesta ver las diferencias que dialéctica e históricamente suponen la relación entre patria y nación, entre nación y Estado, y entre nación y pueblo. La patria es un referente colmado desde el punto de vista sentimental-afectivo y “vacío” desde el punto de vista ideológico. Es por eso que el concepto patria ha sido la punta de lanza de todos los nacionalismos de izquierda y de derecha y fundamentalmente de  toda ideología nacionalista. Y en cada momento de la historia moderna los políticos vencedores del Estado la han pretendido utilizar para sus fines. Y también, desgraciadamente, la mayoría de las veces le han sacado el máximo provecho en detrimento de sus propios pueblos.

2.  El patriotismo no es una ideología, ni tampoco un sentimiento de fatalidad, sino una plaza de partida con y desde la cual puedes dialogar incesantemente en relación con las múltiples culturas y “patrias” del mundo.

3.  Hoy día, algunos teóricos se empeñan en invalidar la noción de patria, mientras otros que no son tan “postmodernos” ni teorizan demasiado, han borrado de su mapa de operaciones estratégicas la posibilidad que tienen los sujetos de cualquier latitud del globo terráqueo, incluso en una sociedad global, sentir que la idea de patria tiene sentido. De hecho los primeros, los teóricos, afirman que justamente porque vivimos en la era de la globalización no tiene ningún sentido hablar de patria, de nación. ¡Todo está en cuánta “mecánica de contorsión estratégica” emplees en la relación de lo “local” con lo “global” y la emplees con éxito o fracaso! Lengua pérfida que no dice absolutamente nada. Me parece más evidente que tales nociones salen a relucir, a sentirse más escuchadas en el interior de las sociedades, a ser problematizadas no en favor de su disolución, sino más bien en la adición de contenidos y en su explicación en un marco de relaciones más abierto y comlejo.

4. Dicho así, el patriotismo no se opone a un auténtico internacionalismo que sólo puede ser practicado horizontalmente entre voluntades y agencias que no se encuentre supeditadas a la razón de Estado, ni a voluntades despóticas. El internacionalismo es la capacidad de los pueblos de practicar la solidaridad y la ayuda mutua bajo condiciones de consenso horizontal y democrático en una sociedad donde cada vez más las interacciones entre las naciones, entre las diferentes culturas se hace más evidente e inevitable.

5.  El patriotismo, en buena lid, es algo más que ser patriota, es saber localizar tu país en el mapa sin tapar con el resto de la mano la existencia de las demas patrias.  El patriotismo no puede identificarse jamás con invadir pueblos, en nombre de la libertad o de cualquier otro principio. El patriotismo no puede identificarse jamás con el fascismo, ni con cualquier otra forma del totalitarismo. Porque el patriotismo es de naturaleza democrática o no es patriotismo. Solamente tiene sentido amar a tu patria, si en todo momento deseas que tu patria sea libre, libre de agentes foráneos que la hayan usurpado, libre de déspotas nativos que igual la hayan usurpado.

6.   Democracia y patriotismo sólo te puede conducir como relación a un deseo de libertad del país que te vio nacer o del país donde vives. Democracia significa en todo momento capacidad de ser libre aquí y ahora en la medida que toda la sociedad este organizada para priorizar un grado mayor de libertades para cada los ciudadanos. Un mayor equilibrio entre las fuerzas del mercado y las instituciones del Estado en relación con la sociedad de manera que los ciudadanos no tengan que sucumbir a las leyes económicas del mercado, ni supeditarse a la razón de Estado. Que la sociedad sea el epicentro, a la que tanto el mercado como el Estado deban servir.

7.   No existen diferentes “modelos de democracia”, la democracia en sí misma es el modelo político archipensado y archiaplicado en la Atenas de Pericles, bajo las incomparables condiciones –en relación con la situación actual- del siglo V antes de Cristo en la llamada Grecia Clásica; y vuelto a archipensarse, reformularse y establecerse en el centro de la modernidad occidental.  Y desde hace dos siglos ha devenido patrimonio universal de la humanidad. Hablar de democracia participativa, consultiva, deliberativa, popular, protagónica, o como queramos llamarle, sin tener como referente axial el historial nuclear de las democracias realmente existentes –y por supuesto, sujeto a aplicación crítica de acuerdo a las condiciones, excepciones y especificidades de cada sociedad- es absurdo. La supuesta democracia socialista nunca existió, especialmente porque los “socialistas” en cada giro de la historia no permitieron que existiera, o no tuvieron el valor de aplicarla.

8.  La democracia no es ni capitalista, ni socialista, ni occidental, ni ni post-oocidental. Es un régimen en tanto sistema de procedimientos con el cual cada sociedad puede organizarse social, económica y políticamente con el objetivo de vivir como lo desean sus ciudadanos. Como es un sistema real con implicaciones de riesgos nada fáciles y con aspiraciones concretas, precisa de determinados presupuestos prácticos y téoricos.

9.  El patriotismo y la democracia no son patrimonio exclusivo ni de la izquierda, ni del centro ni de la derecha, ni de ningun grupo que reclame bajo el regimen del espectaculo mediatico y otro recurso la exclusividad de la patria o de la democracia. Es patrimonio histórico de todos los pueblos que han luchado, luchan y lucharán contra los imperios despóticos y contra los déspotas. Son valores que se defienden o se ofenden, son valores que se afirman en el diálogo y la inteligencia, o se pisotean con el aislamiento y la idiotez política.

10.Nadie hasta ahora ha podido desmentir esta verdad que vibra en los pueblos y en los hombres que han luchado por su libertad: ¡LA PATRIA ES DE TODOS! ¡LA DEMOCRACIA ES CON Y PARA EL BIEN DE TODOS!

Los falsos dilemas y los reales problemas de la política griega.

Comentarios a propósito del auge y del ocaso del nazismo en Grecia

Carlos Simon Forcade

Es verdad, las criaturas monstruosas no nacen ex-nihilo. En este sentido, Kostas Lapavitsas en un ensayo[1] publicado en su sitio web, confirma como el partido neonazi Amanecer Dorado es la criatura política más auténtica que engendró la política de reajuste fiscal y sanación de la economía pública griega, la cual se aplica a diestra y siniestra en suelo griego  desde hace casi un lustro.  Es decir, el fascismo puede ser, bajo determinadas condiciones, el síntoma político extremo de una democracia fallida y la carta siniestra de una una política neoliberal radicalizada.

Amanecer Dorado –el nombre por sí solo nos preanuncia en parte de qué va la cosa-  no es simplemente un partido político ascendido al estrellato de los sondeos electorales y a la categoría de los “bravos de la Nueva Grecia” que saben que la auténtica acción política se “expresa en la calle”. Estamos también ante un partido que al mismo tiempo se desenvuelve como organización política que tiene voz y voto en el Parlamento de la nación, como movimiento social con demandas radicales, como equipo criminal con importantes reservas de fuerza bruta paralela y comercio paralelo, una organización con estructura militar y fraseología de fraternidad secreta, que lo mismo se mueve como un jerarquizado equipo de comando para “actividades especiales” que como un grupo de políticos de rostro serio y complexión greco-espartiana que tocan temas candentes, y hasta inauditos, jugando a la fuerza antisistémica y antieuropea dentro del Parlamento.

Un partido que se presentó a las elecciones pasadas de mayo-junio de 2012  como “antisistémico”, pero que en realidad constituye el pilar fundamental de las deterioradas relaciones sociales que trajeron la crisis, y por tanto del sistema polítco que ha sido el responsable de esta crisis estructural que sufre el país. No es un mero instrumento en manos de los círculos de poder, una forma moderna del Estado paralelo en el período de la postguerra civil. Por el contrario, es el nacimiento de un monstruo político, el cual tiene una relativa independencia y puede poner en peligro las redes del poder político dominante.

Tal es el carácter histórico del fascismo y así ha resultado también tan peligroso en Europa y en otros lugares. Una respuesta eficaz en Grecia frente a este fenómeno político requiere una clara comprensión de su naturaleza. Es cierto que quienes condujeron a este país a esta trágica situación –quienes hoy ocupan las sillas y tienen las riendas del poder político- no van a poder controlarlo.

Las políticas de reajustes de la Troika cambiaron el rostro social de Grecia, pero sin transformar los mecanismos de poder social y político que causaron la crisis. Tales políticas condujeron al desastre nacional de la economía, provocando un enorme desempleo y la caída de los salarios: en resumen han aplastado las clases y grupos sociales mas numerosos y fundamentales para el sosten y el desarrollo de la economía nacional. La clase media fue triturada a través de los altos impuestos, la destrucción del tejido empresarial y la devaluación de los bienes raíces.  La sensación de disolución se sintió con más fuerza en los marcos de la educación y la salud. Comenzó a romperse el tejido conectivo de la sociedad, a incrementarse el temor ante el alza de la criminalidad y la ilegalidad.

Las políticas de reajustes de la Troika cambiaron también al Estado. Con el pretexto de la sanación económica, sustrajeron mecanismos públicos y potenciales, fueron  perseguidos los funcionarios públicos, y las fuerzas armadas sufrieron un proceso de desestructuración. Los que se ocupan seriamente con el tema de la organización del Estado, saben perfectamente que no existe ninguna posibilidad para ningún país de recuperación económica en tales condiciones, sino todo lo contrario. Los mecanismos de la corrupción y la colusión se hacen más fuertes, son contratados fundamentalmente compañias extranjeras y se crea una poderosa oligarquía. Simultáneamente aparecen mecanismos paralelos, a menudo con estructuras de la mafia organizada, que reemplazan al ya debilitado Estado.

Finalmente, las políticas de reajustes de la Troika generaron una intensa sensación de humillación y denigración nacional. Grecia parecía pedir, obedecer sumisamente a mandatos foráneos, temblorosa ante la llegada de los “imparciales” burócratas que sólo dan las órdenes. Los griegos sufrieron un duro golpe por la pérdida de su dignidad nacional y la constante denigración en los medios de comunicación internacionales.

El Partido Amanecer Dorado supo entender rápidamente tal desesperación y la ira de las clases media y trabajadora, la inseguridad ante la ruptura de los vínculos sociales. Sin un programa económico coherente –cómo podrían además- se proclamó con fuerza contra la política de la Troika. Simultáneamente se proyectó así mismo como un partido con las manos limpias y que se preocupaba por la vida cotidiana del griego.  Encontraron un fácil chivo expiatorio en los inmigrantes como culpalbles de la destrucción social y aparentemente sugirieron soluciones de violencia. De esta manera obtuvo una estrecha relación con el Estado, el cual aceptaba ya tales presiones de fuerza, especialmente  en cuanto al papel de las fuerzas de seguridad, creando  mecanismos paralelos. Este partido nazi explotó el sentimiento de humillación nacional hablando en las calles sobre la bandera, las tradiciones nacionales y la la historia.

La verdad es que Amanecer Dorado representa el fascismo clásico tratando de ocultarse cuidadosamente, porque sabe que el pueblo griego no ha olvidado la Ocupación Alemana y reacciona automáticamente cualquier cosa que les recuerde a los nazis. Se presenta como una fuerza antisistémica que rechaza al sistema político corrupto, mientras que va para la reserva dorada del stablishment. Por encima de todo, sin embargo, no es un "jugador" normal en la escena política. El culto a la violencia, el racismo visceral, la idolátrica  creencia en símbolos y la estructura militar del partido lo hace sea peligroso para el normal funcionamiento de la democracia parlamentaria. Esta dimensión del fascismo se encontró también tras los últimos acontecimientos.

El mes de septiembre, resultó decisivo para las fuerzas parlamentarias que apoyan las políticas de la Troika. La posición oficial de estas fuerzas es que el programa tiene éxito, que la recesión está llegando a su fin y que pronto el país tendrá un crecimiento dinámico. El Gobierno es consciente de que esta falsa imagen no resiste siquiera un minuto de crítica. En realidad, Grecia necesitaría un nuevo préstamo de la Troika, mientras que la economía se estancará en ruinas durante varios años. Con la sociedad encontrándose en sus propios límites, y reduciéndose cada vez más el apoyo electoral a la coalición que gobierna el país, el callejón sin salida se hace más visible y amenazador.

El potencial explosivo demostrado por las protestas en el ámbito de la educación, pero  también en el aspecto amenazador de Amanecer Dorado. El ataque contra el Partido Comunista y los sindicalistas en Pérama envió un mensaje de autoconfianza que tal movimiento había conseguido. El asesinato de Pavlos Fyssas les mostró que había llegado el momento de derramar la sangre no sólo griegos y no sólo de inmigrantes. Teniendo acceso legal al Estado, el fascismo estaba demostrando poder y impunidad.

La inesperada y rápida movilización del aparato estatal contra el partido nazi, mediante la captura de sus líderes, muestra que el gobierno decidió salir del callejón sin salida dando una lección y restringiendo el riesgo de la ultraderecha fascista. La política troikana llevada a cabo por el poder político en Grecia, se basó en la primera vez en temor  usando el forzoso dilema de “Memorandum o dracma”, para aterrorizar principalmente a las capas medias. Ahora que el chantaje perdió fuerza necesita una nuevo instrumento de terror. El gobierno ahora ensaya un nuevo y falso dilema: " Memorandum  o fascismo".

El gobierno tomó la decisión de presentar al fascismo como un alto riesgo político a nivel nacional cuyo enfrentamiento se  llevaría a cabo por los aparatos policiales del Estado, en nombre de la «perspectiva europea» y de las «reformas». Decisión que fue tomada bajo una estrategia de excepción, un día después de que el máximo representante de este partido nazi anunciara sobre probables coaliciones preelectorales con el partido Nueva Democracia –el partido del primer Ministro Antonios Samaras.

Este es el mensaje esencial del "frente constitucional"  del que tanto habla el Vicepresidente del Gobierno griego Evangelos Venizelos. Es decir: Todos juntos, con paciencia, perseverancia y fe en la policía, hasta que vengan tiempos mejores. De lo contrario, lo que le espera a la sociedad, es  fascismo.

El nuevo dilema es absolutamente falso y extremadamente peligroso. La legalidad y la regularidad que predica el gobierno no es más que la de la pobreza y el autoritarismo estatal. Es una legalidad que le permite legitimarse como fuerza protectora de un Estado de derecho que realmente no existe y como fuerza reguladora para controlar todo aquello que desea controlar en favor de intereses específicamente partidistas.

Las personas que apoyan a Amanecer Dorado no son ni ideológicamente fascistas, ni criminales fundamentalistas ni racistas intolerantes. Son, en su mayoría, ciudadanos indignados que buscan una solución a los enormes problemas  que fueron creados por la politica troikana. Se indignan cuando ven que las estrellas de la vida política y mediática del país, quienes sabidamente son los responsables de la catástrofe nacional contiúan gobernando este país. El frente anti-Troika  puede ganarlos si tal aparece como una fuerza convincente de reversión y cambio real para el país: un frente unido de los trabajadores y de las fuerzas populares con perspectiva radical puede eliminar la acción criminal del fascismo.

---

[1] http://costaslapavitsas.blogspot.gr/2013/09/blog-post_29.html

Η εθνική μας μοναξιά

Στίχοι:   Φίλιππος Γράψας

Μουσική:   Μάριος Τόκας

Δημήτρης Μητροπάνος

Εδώ που μάθανε τα μάτια μας να κλαίνε

που συνηθίσαμε σε κάλπικους καιρούς

εδώ θα μείνουμε γιατί έχουμε και λέμε

ένα φιλότιμο και λόγους σοβαρούς

Γιατί εδώ

εδώ ειν’ ο έρωτας που ξέρουμε

εδώ κι οι πίκρες που μας θέλουν και τις θέλουμε

εδώ κι εμείς για να `χει πάντα συντροφιά

η εθνική μας μοναξιά

εδώ κι εμείς για να `χει πάντα συντροφιά

η εθνική μας μοναξιά

Εδώ που μάθανε τα χρόνια μας να φταίνε

κι όλοι οι γειτόνοι μας ζητάνε μερτικό

παίξε το τζόγο σου και βρίσε τους καημένε

με λεξιλόγιο πολύ ελληνικό

Γιατί εδώ

εδώ ειν’ ο έρωτας που ξέρουμε

εδώ κι οι πίκρες που μας θέλουν και τις θέλουμε

εδώ κι εμείς για να `χει πάντα συντροφιά

η εθνική μας μοναξιά

εδώ κι εμείς για να `χει πάντα συντροφιά

η εθνική μας μοναξιά.

///////////////////////////////////////////////////////////////////////TRADUCCION/////////////////////////////////////////////////////////////////

Nuestra patria solitaria

Letra: Filipos Grapsas

Música: Marios Tokas

Intérprete: Dimitris Mitropanos

Aquí donde nuestros ojos aprendieron a llorar, 

Acostumbrados por los malos tiempos

Aquí  nos quedaremos porque tenemos y mostramos

Nuestro valor y nuestros grandes  motivos.

¿Por qué aquí?:

Aquí  donde tenemos el amor que conocemos

Y las penas que nos quieren y que queremos

También nosotros para que tenga siempre compañía

Nuestra patria solitaria

También nosotros para que tenga siempre compañía

Nuestra patria solitaria

Aquí donde los años aprendieron a culparnos

Y todos los vecinos nos tomaron una parte

Tira tus cartas y grítales hermano

Con vocabulario muy griego.

¿Por qué aquí?

Aquí  donde tenemos el amor que sabemos

Y las penas que nos quieren y que queremos

También nosotros para que tenga siempre compañía

Nuestra patria solitaria

También nosotros para que tenga siempre compañía

Nuestra patria solitaria

Qué es patriotismo. Alcínoos Ioannides

Declaraciones de A. Ioannides en concierto en contra de la explotación de las minas de oro en Xalkidikí, en Salónica Sábado 10/05/13

Siento que es importante participar en este evento, ya que no puedes abstenerte cuando las personas están luchando por su país, sus vidas, las vidas de sus hijos, sus árboles, sus aguas, por su territorio, sus hogares, su futuro, su presente. ¡No puedemos permanecer indiferentes!

Es muy importante y esperanzador que haya emergido esta lucha en una región de Grecia.

Allí donde estábamos todos adormilados, de repente diferentes cosas nos obligaron a vincularnos, a unirnos, a salir de nuestras casas, a levantarnos del sofá, para hacer cosas, para luchar, con el costo incluso de ir a prisión, de las persecuciones, de los peligros, con enormes riesgos a nivel personal, en la casa de cada uno.

¡No podemos abstenernos de mantener esta lucha! ¡Esto es patriotismo!

Patriotismo es amar a tu lugar y luchar con uñas y dientes, para que ese lugar siga existiendo y para que puedan disfrutar de este país,  las otras personas que vendrán después de ti.

Y cuando eres patriota, entonces amas también las patrias de todos los hombres y mujeres, de todos los otros, que se encuentran en otro lugar, que tienen sus propios países, y  que cada uno de ellos debe también luchar por su propio país.

Y luchando cada uno en su propio país, y a través de él, por el país de cada ser humano, afirma su patriotismo. Esto es importante en esta historia.

Es a través de ese pensamiento, a través de esta percepción que se creó la necesidad, en estos hombres y mujeres que habitan los pueblos de Xalkidiki, de luchar por las personas que están de acuerdo para crear nuevos puestos de trabajo, porque están ahora mismo desempleados.

Sobre las personas que dicen, yo prefiero un salario antes que mi salud ... ¡Se trata de personas desesperadas! Y tenemos que entenderlos. Pero también debemos apoyarlos.

¡Nadie desesperado! ¡Nadie! Porque tendrá a su vecino, a su compañero, a su comunidad, tendrá al colectivo que lo apoyará. ¡No como caridad! No como caridad, sino como una obligación profunda para permitir a las personas a ser mejores.

Estas personas que dicen que prefieren un salario por sí mismo, prefieren un salario antes que mi lugar tal como yo lo conocí y no expoliado por intereses foráneos; que dicen yo prefiero un salario antes que el futuro de mis hijos... ¡Estas personas necesitan ser apoyados!

Y esto sólo será posible, con un gran esfuerzo a través de la colectividad, a través de lo que cada uno puede dar en la lucha. Lo cual es lo que consiste finalmente, esta vida.

No puedes dar alguna otra cosa. Uno da su vida toda en esta lucha, a su prójimo, a cada ser humano. Porque esta es la verdadera patria, el prójimo.

                                             Fuente en griego: http://www.xekinima.org/arthra/view/article/alkinoos-ioannidis-ayto-einai-patriotismos

«Η εναλλακτική λύση, η οποία προτάσσει τη νέα κουβανική αριστερά στηρίζεται στις αρχές της αλληλεγγύης, της κοινωνικής δικαιοσύνης και του εκδημοκρατισμού των θεσμών που θα επιτρέπουν στους Κουβανούς να βρεθούν τους τρόπους να αρθούν τα χιλιαειπωμένα ψευτοδιλήμματα που έχουν δηλητηριάσει την κοινωνική και πολιτική μας συνείδηση. Με σκοπό να ενεργοποιηθούν το δυναμικό της λαϊκής δημιουργικότητας και τα αντανακλαστικά των τεσσάρων επαναστάσεων και των δημοκρατικών καταβολών της δικής μας ιστορίας. Με την έννοια αυτή, το χαρακτηριστικό που διακρίνει το OBSERVATORIO CRITICO μέσα στην Κουβανική αριστερά είναι το να δίνουμε μείζονα προτεραιότητα στην καταπολέμηση της αποξένωσης του ανθρώπου και της αλλοτρίωσης της κοινωνίας, να αποτρέψουμε, οποιαδήποτε απόπειρα καπιταλιστικής η (νέο)αποικιακής αποκατάστασης στη χώρα μας. Το ζητούμενο δεν είναι να επιτευχθεί την ανάπτυξη καθεαυτή της χώρας για να βγούμε από την φτώχεια με πλαστά λεφτά, αλλά τι είδος ανάπτυξης και γενικώς τι είδος κοινωνίας θέλουμε να κάνουμε. Ο δικό μας αγώνας στην Κούβα είναι ενάντια στη φτώχεια, την οικοκτονία, την ομοφοβία, τον ρατσισμό, και τον κάθε τύπου αποκλεισμό και ελιτισμό που καθορίζει το ancien regime.» 

Rechazo público a proyecto de restauración capitalista

observatoriocriticodesdecuba.wordpress.com

Por Rogelio Manuel Díaz Moreno y Dmitri Prieto Samsónov. Fotografías de Isbel Díaz Torres Porque estamos en contra de la explotación capitalista. Porque rechazamos los intentos de despojar a la cla...

Η χειραφέτηση των εργαζόμενων: Mία  αέναη πρόκληση
Δημοσιεύτηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 2013 στην ιστοσελίδα του Observatorio Crítico της Κούβας

Από  Rogelio Díaz Manuel Moreno

Η Επιτροπή για μία Διεθνή των Εργαζομένων αναγνωρίζει την απόδοση του Observatorio Crítico της Κούβας προς την ενδυνάμωση των πολιτών.

Τα μεγάλα καπιταλιστικά συμφέροντα που υπερισχύουν στις σύγχρονες κοινωνίες έχουν καταφέρει μια σχετική ηγεμονία και επικράτηση των μηνυμάτων και των ιδεολογιών τους. Η δύναμη της ιμπεριαλιστικής διαίρεση του κόσμου, η συντριπτική της κατίσχυση επί των μέσων ενημέρωσης διά της προπαγάνδας, μαζί με τη μνημειώδη απάτη που σήμανε ο υπαρκτός  σοσιαλισμός, επέτρεψαν αυτό το αποτέλεσμα. Ωστόσο, μία βαθύτερη ματιά αποκαλύπτει, ισχυρότερα αποθέματα δύναμης και ελπίδας για τους καταπιεζόμενους  της γης .

Οι αιτίες της κατάστασης αυτής δεν μπορεί να είναι παρά μόνο εύγλωττες. Η παγκόσμια οικονομική κρίση προκάλεσε ιλιγγιώδες πλήγμα ακόμα και σε κοινωνικούς τομείς που θεωρούνταν μέχρι πρότινος ασφαλείς, με επακόλουθες επιπτώσεις όπως η ανεργία, η εξαθλίωση, η έλλειψη στέγης και ακόμη και κύματα αυτοκτονίας. Στον Τρίτο Κόσμο, οι λαοί παλεύουν εναντίον την αναποτελεσματικότητα των μηχανισμών που υπόσχονταν  κάποτε την κοινωνική πρόοδο, αλλά αντιθέτως έχουν προκαλέσει κυρίως περιβαλλοντικές και οικολογικές καταστροφές.

Επιπλέον, η εκπληκτική σύγχρονη τεχνολογική ανάπτυξη, η ταχύτατη διαδικτυακή συνδεσιμότητα του πλανήτη μας, ενθαρρύνει επίσης και την ανάπτυξη και την ενσωμάτωση δικαιότερων και ανθρωπινότερων κανόνων πέρα από το υφιστάμενο παιχνίδι που επιβάλλεται στην παγκόσμια σκακιέρα.

Τον Απρίλιο του 1974, ιδρύθηκε την Επιτροπή για μία Διεθνή των Εργαζομένων, μέσα  στο  ψυχροπολεμικό πλαίσιο, και ακόμα ήταν αδύνατο να προβλέψει κανείς την απότομη Πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Οι πρωτοπόροι της ήταν τότε οι υποστηρικτές του σήμερα Βρετανικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, εμπνευσμένοι από την κληρονομιά των κοινωνικών αγώνων των εργαζομένων κατά τον 19ο και τον 20ο  αιώνα .

Η Επιτροπή για μία Διεθνή των Εργαζομένων αντιλήφθηκε τις ζημιές που προκαλούσαν οι σταλινιστικές πολιτικές στους πυρήνες των  διεθνών εργατικών κινημάτων. Και τότε επιβαλλόταν την ανάγκη ανάπτυξης στρατηγικών εκδημοκρατισμού των κομμάτων που να εκπροσωπούσαν τους εργαζόμενους και τα θύματα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, να επεξεργάζονται πολιτικά προγράμματα που συνάδουν με τα ιδεώδη της ελευθερίας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Τέτοιες αρχές έπρεπε να έχουν αναπόφευκτα ένα διεθνιστικό χαρακτήρα, να φτάνει σε κάθε γωνιά του πλανήτη όπου υπάρχει ένας εργαζόμενος με τη δυνατότητα να επωφεληθεί και να συμβάλει στον αγώνα των εργαζόμενων. Βέβαια, αυτές οι ιδέες πηγάζουν από τον μαρξισμό, των κλασικών του μαρξισμού, Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, Τρότσκι, και από την αναγνώριση των εξελίξεων  των σύγχρονων οικολογικών, εναλλακτικών και προοδευτικών κοινωνικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο.

Για αυτούς τους λόγους, ξεκινάει τη συμμετοχή των συντρόφων της Επιτροπής για μία Διεθνή των Εργαζομένων στην υπεράσπισης των αιτημάτων και διεκδικήσεων των εργατικών αγώνων σε διεθνικό επίπεδο. Στο παγκόσμιο προσκήνιο δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά οι κατάλληλες  συνθήκες για και μαζική και μαχητική ανάπτυξη ενός κινήματος του τύπου Σοσιαλιστικής Διεθνούς, ειδικά με «κόμματα εργαζόμενων» που συντονισμένα να αγωνιστούν ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν παρουσιάζονται αμέτρητα και απρόβλεπτα σενάρια επιτακτικών μαχών εναντίον των εκμεταλλευτών και των κυρίαρχων του παρόντος καπιταλισμού. Σήμερα, σε πολλαπλά μέρη του πλανήτη εμφανίζονται διαμαρτυρίες και αγώνες, οι οποίες τονίσουν την ανάγκη για την αντίσταση, τόσο πιο αποτελεσματική όσο και πιο συνειδητή, βαθύτερη και συντονισμένα να προχωρήσει.

Με τέτοιες προσπάθειες, μέλλει να ωριμάσουν οι συνθήκες για την οργάνωση και συγκρότηση των λαϊκών δυνάμεων, ικανών να μάθουν από τα λάθη του παρελθόντος, κάνοντας εξίσου διακριτική απόσταση από τα ουλτρα-αριστερίστικα ολισθήματα και τον  οπορτουνισμό που κατέστρεψαν τις προηγούμενες απόπειρες χειραφέτησης. Συνάμα,  καθίσταται και η στρατηγικού χαρακτήρα ένωση δυνάμεων σε διεθνικό επίπεδο, με πυρήνες και οργανώσεις με παρεμφερή συμφέροντα. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή για μία Διεθνή των Εργαζομένων αφιερώνει τις μεγαλύτερες της προσπάθειες.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση της χώρας μας, η Επιτροπής για μία Διεθνή των Εργαζομένων έχει ήδη εκφράσει  την ιδεολογική της  ταύτιση με τις αντικαπιταλιστικές και τις  δημοκρατικές αρχές –εκδημοκρατισμός της πολιτείας και της κοινωνίας- που υποστηρίζουμε και προωθούμε στα δρώμενα και  διακηρυχθέντα της πολιτικής και πολιτισμικής ομάδας του OBSERVATORIO CRITICO. Η φιλία αυτή μεταξύ των κοινωνικών κινημάτων μας, ορθώνει έτσι, με φυσιολογικό τρόπο, μια διευρυμένη επικοινωνιακή πλατφόρμα για την οικοδόμηση κοινών μας προσπαθειών.

Τον φετινό Δεκέμβριο, θα είναι η συνάντηση της Εκτελεστικής Επιτροπής αυτής της οργάνωσης. Έχουμε θεωρήσει, μέσα στις συνελεύσεις μας πως τέτοια συνάντηση θα ήταν μία καλή ευκαιρία να γνωστοποιούμε τις δικές μας προσπάθειες. Ιδιαιτέρως, θα παρουσιάσουμε τη μαρτυρία μας απέναντι στα φλέγοντα θέματα στα οποία δίνουμε έμφαση μέσα στο πολύπλοκο πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο που αφορά στην κουβανική περίπτωση. Και με αφορμή τα πιο επίκαιρα ζήτημα που ακριβώς πρόκειται για το εργασιακό ζήτημα. Εντούτοις έχουμε καταθέσει δημοσίως και κατεπειγόντως την ανάγκη να αλλαχτεί δραστικά και ριζικά τον προτεινόμενο από το Κουβανικό Κοινοβούλιο τον Κώδικα Εργασίας, τον οποίο αντιλαμβανόμαστε ως θανάσιμη απειλή για τη συνακόλουθη και μέλλουσα ανάπτυξη του σοσιαλισμού στη χώρα μας.