La tragedia de la fe: Siete causas por las cuales la fe se agota y muere

San Nicolás Velimirovich

La primera razón por la que experimentamos la pérdida de la fe reside en que nos acostumbramos a este mundo y a la vida tal como transcurre en él. Cuánto más nos parezca nuevo e inusual este mundo, nuestra fe en Dios es más intensa. Pero el día en que este mundo nos parezca meramente lo bastante viejo y lo suficiente común, la fe se extinguirá dentro de nosotros. Cuanto más “vivimos”, tanto más tendemos a acostumbrarnos a la realidad de este mundo. Y cuanto más nos acostumbramos a este mundo, más nos alejamos de la inmensa y sublime impresión que éste nos dejó en el principio de los tiempos. Quien alguna vez escale los Alpes, quedará deslumbrado por la única e inesperada visión de todo cuanto podríamos ver desde sus alturas. Aunque quien haya vivido diez años en los Alpes, no sólo ya no quedaría deslumbrado por el maravilloso espectáculo de la Naturaleza frente a sus ojos, sino que puede experimentar un aburrimiento indecible. El astrónomo que por primera vez aprende sobre el tamaño de los astros y la innúmera multitud de las estrellas, sobre la distancia entre ellos y su flujo ininterrumpido, permanece embriagado por la magia del Universo. Sin embargo, si durante algunos años siempre ve el mismo estelar espectáculo, aun con la ayuda de la tecnología más sofisticada, le parecerá en algún momento todo lo que había visto “algo más de lo mismo”; y de la primera fascinación que había experimentado no habrá quedado ni siquiera la sombra. Hemos visto por mucho tiempo el teatro del mundo, y su maravillosa y rica puesta en escena no puede ya proporcionarnos un nuevo interés hasta el final. Quizás, es mucho tiempo el que hemos vivido, para no empezar a bostezar de aburrimiento. Como de aburrimiento bostezaban los hombres también en la cima de los Alpes, en la bahía de la maravillosa ciudad de Neápolis, o bajo la estrellada bóveda del cielo de la India. Sin embargo, donde reine la sensación de tedio en relación con este mundo, allí la fe en Dios se esfuma. Y allí donde la fe en Dios se ha esfumado, se marcharán juntamente con ella también el profundo deseo que habita en el alma y también la serenidad.

Los que se han acostumbrado a este mundo se parecen a hombres rústicos que acaban de sentarse a la mesa real. Con temor y asombro, pues, estos rústicos seres se han acercado a la mesa real. Ninguno de ellos, ciertamente, duda de la presencia del rey y de la dignidad real de la mesa. Luego se sientan, empiezan a comer y beber; pero al haber comenzado desde los postres y las bebidas, se abruman con brevedad, y pierden de delante de sus ojos tanto al rey como a la dignidad real de la mesa. Comienzan a trincar los alimentos y las bebidas; se empujan, se golpean, hacen volteretas, gritan, riñen entre ellos sobre quien realmente posee la mesa y quien se sienta en el centro y, finalmente, bostezan. La hospitalidad en el palacio real se les ha tornado tediosa. Y entonces comienzan de una a quejarse y a desesperarse, convirtiendo la mesa real en dormitorio, y el dormitorio en establo. Hasta que todo lo que comparece ahora ante sus ojos ha perdido ya su majestad real, y la rusticidad y la vulgaridad comienzan a reinar por todas partes; incluso en los pensamientos, las palabras y las obras de los otros huéspedes. El rey-anfitrión, incólume, observa y ordena volver a llenar con manjares y bebidas la mesa real una y otra vez. El alma magnánima, por su parte, siente la presencia del rey y se avergüenza profundamente de la conducta de sus ignorantes co-huéspedes.

El alma magnánima se siente en medio de este mundo siempre como si estuviese en medio del templo más santo y sagrado. Y, cuanto más tiempo semejante alma se encuentra de pie en medio de este templo, tanto más el templo a su vista no pierde ni una pizca de su sacralidad. Por el contrario, cada vez más su alma percibe la inefable belleza y la terrible majestad del Templo en el cual sus pies descansan.

La segunda causa del debilitamiento y el acabamiento de la fe en nosotros es la sobrecarga del espíritu con múlpiles y pequeños conocimientos, donde simultáneamente falta el saber esencial. Este saber esencial se trata no más que del conocimiento sobre Dios. Los otros saberes, grandes y pequeños, se refieren a las obras de Dios, al hogar de la Naturaleza y a sus componentes. La ingente cantidad de conocimiento producida en nuestra época es mucho mayor que la que pudo existir en cualquier otro momento de la historia. En la época actual los seres humanos corren para adquirir más conocimiento. Sin embargo, respecto a la calidad del saber son pocos aquellos que realmente le prestan atención. En nuestra cabeza se crea un vasto almacén de conocimientos sobre química, física, astronomía, tecnología, sociología, el arte de la danza y de cocina, de música y el flirteo. Muchos cerebros hoy día son simultáneamente como laboratorios químicos enteros y jardines zoológicos y repertorios musicales vivientes. Muchas mentes son realmente enciclopédicas. Sin embargo, por esta misma razón en la mayoría de las cabezas humanas no hay ningún lugar para Dios, para el mayor saber de todos los saberes.

En los tiempos antiguos y más simples los seres humanos no contenían en su espíritu tantos saberes tecnológicos, como los de nuestro tiempo, pero el conocimiento por excelencia estaba siempre vivo y siempre ocupaba una posición central. Y en los tiempos modernos, en las épocas de los desarrollos científicos y técnicos, los hombres de espíritu fuerte no se dejan sobrecargar y abrumar por las inmensas cantidades de saberes que la época le otorga, al tiempo que estos saberes no podían eclipsar este saber esencial.

Para aquellos que comprenden, todos los hechos aparecen con lucidez, y de este modo, a través de todos los eventos son capaces de ver el evento principal en toda la ecumene. Pueden entrever las sutilezas dentro de cada forma que reviste a cada una de las criaturas; perciben así lo esencial y la dinámica fundamental de cada cosa. Nunca los poderosos fueron más poderosos, y nunca los sabios fueron más sabios, como en la época que nos ha tocado vivir. Y por esta misma razón, nunca los débiles fueron más débiles, y los miopes tuvieron más miopía, y los vulgares se hicieron tan vulgares, como en nuestro tiempo. En los magnánimos y en los sabios la fe en Dios continuamente se eleva por encima de todo conocimiento, de todas las circunstancias y de todos los acontecimientos; situándose siempre en torno a ellos cual una atmósfera luminosa que engloba a un cuerpo celeste. A partir de esta atmósfera todos los eventos cobran verdadera vida y movimiento. Sin este ámbito de iluminación todos los eventos se congelan y se cubren con la sombra de la muerte. ¿Tiene la Luna atmósfera? Con certeza, no es todavía conocido, pero si realmente no la tiene, entonces ella representa una imagen de lo que significa el conocimiento sin la fe. Existen en su corteza metales y minerales, elevaciones y cráteres, pero ninguna de estas cosas respira. Es por eso que la luna es atraída por planetas que viven, respiran y viven, como un sarcófago funerario que brilla. Tal es el conocimiento sin fe. Este conocimiento se asemeja a un sarcófago funerario, el cual habita dentro de nosotros. Y cuanto mayor sea nuestro conocimiento, pero sin fe, tanta más densidad de muerte yacerá en nuestra alma. Ciertamente con amplitud y elegancia será revestido este sarcófago de conocimiento, pero siempre tras el signo de la muerte. Pero hay más: Debajo de este sarcófago de muerte, se encuentra de nuevo la fe, aunque reprimida y asfixiada. Ésta, después de una batalla inútil por levantarse y envolver el metálico sarcófago mortuorio del vano conocimiento, con su frescura y vigor; después de todos sus vanos heroicos esfuerzos, se encuentra ella misma de nuevo a la sombra de la muerte. La tragedia es total. Y dentro de la tragedia del alma, yacerá también nuestra propia tragedia, la de nuestra felicidad, nuestra paz y nuestro optimismo.

La tercera razón por la cual sufre y es destruida nuestra fe, se debe a nuestra incesante dedicación a las obras humanas.  El trabajo nos acorta la visión, y nosotros solo detenemos nuestra vista en estas obras y no somos capaces de ver más allá. Observamos las obras logradas por las ciencias, los inmensos logros de la mente humana, hasta el punto que nuestros ojos lagrimean frente a la multitud de estas obras, de modo que luego se vuelven incapaces de ver un horizonte más amplio y luminoso. Vemos las grandes ciudades, obra de nuestras manos; pero las obras de Dios pasan desapercibidas ante nosotros. Nuestra cultura posee en mayor medida el dominio de nuestra visión que la propia naturaleza, una vez que ésta última ha desaparecido prácticamente de la superficie de las ciudades. El ser humano como creador de los artefactos culturales de momento comparece como el único creador en el universo. Los rascacielos ya no nos permiten ver la Casa Amplísima de Dios. Debido al polvo que se levanta en forma de rascacielos en los nichos metropolitanos que el hombre ha creado se nos hizo casi imposible divisar el Cielo. Con frecuencia, en medio de nuestra indolencia, apreciamos más la obra y menos al obrero. Observamos con admiración la majestad de una catedral medieval, al tiempo que observamos desde su altura con desprecio a los propios hombres. Como si fuese la catedral de mucho más valor, y digna de mayor admiración, que aquellos que la construyeron: los seres humanos.

Del mismo modo, solemos admirar a la naturaleza, pero a su creador ni siquiera le recordamos. ¡Cómo si la materia fuese de mayor valor que su creador! O vemos al ser humano quien desempeña su papel en el mundo y lo admiramos mucho más que a Aquél quien lo puso en este lugar del Universo. De este engaño proviene la terrible tragedia de la fe en nuestras almas.

La fe constituye siempre una observación austera del creador sobre su creación y del trabajador sobre su obra. La fe mantiene siempre su valor absoluto frente a todo aquello que los ojos puedan ver, los oídos escuchar y las manos crear. Por esta razón la fe se mantiene en rivalidad con todas las fuerzas del mundo, las cuales quieren dar a algo que es relativo el valor de lo absoluto. La más grande y terrible tragedia de la vida nace allí; donde vencida la fe, ésta muere.

La cuarta causa de la tragedia de la fe que hoy viven muchas personas, y esta la subrayo por su relevancia, constituyen los engaños que perpetran los propios representantes de la fe. Cada persona valora la semilla según el fruto que genera. Si el fruto es amargo, ¿quién pudiese deleitar el fruto? Aquellos que pusieron toda su vida al servicio de la fe deberían ser los mejores frutos que la semilla de la fe pudiese dar.

La fe es la semilla, el ser humano es su huerto de cultivo. Cuando cultivamos las mismas semillas en diferentes huertos, diferentes calidades de frutos cosechamos.

La fe es la semilla, el sacerdote es el ser humano. ¿Cómo la misma semilla en diferentes terrenos traerá diferentes frutos?  Realmente, cada quien espera que el sacerdote que profesa una fe sea el mejor fruto que pueda dar esa fe, y según la calidad del fruto, valora la semilla. No obstante, el mundo entero puede ser burlado por semejante valoración. Puesto que en muchas ocasiones vemos que el sacerdote es el peor fruto que ha podido salir del campo de la fe a la cual sirve. De la misma semilla crece en un campo una flor, y en el otro sólo crece la cizaña. Debe valorarse la semilla según la mejor calidad de fruto que aquella pueda dar. Cuando la mejor semilla cae entre las espinas, las espinas la ahogan. Sólo la buena semilla en buen terreno puede retribuir buenos frutos, en forma centuplicada, según las palabras de Cristo. La fe cristiana, cultivada en buen terreno, da los mejores frutos que puede dar esta fe. Sin embargo, la fe cristiana, fue también esparcida entre espinas y piedras, cerca de la cizaña y en el camino, donde no puede crecer, o si crece, no puede dar fruto, y, si da fruto este es amargo.

La fe cristiana se reveló en grandes hombres y mujeres, titanes de la virtud y del espíritu; sin embargo, se encontró también como injerto malogrado en acres y espinosas plantas. Es como la perla que fue arrojada frente a los seres humanos y los cerdos. Los seres humanos recogieron la perla y la custodiaron con todo su brillo. Los cerdos mezclaron la perla con el maíz, se comieron el maíz, mientras que la perla la pisotearon en el barro y con su hocico la arrojaron como una cosa que no se come. Son tontos aquellos que pisotean la perla dentro del barro. Sin embargo, más tontos son aquellos que viendo la perla delante de los cerdos, manchada por el barro, y creen que se trata de arena, cuando en realidad es una perla. Cada profesión tiene sus Judas. Cada trabajo tiene aquellos que son su vergüenza.

No obstante, no son muchos los que piensan con tal lógica. Muchos son los que ven un sacerdote impío y su fe dentro de ellos muere. Muchos ven un a un confesor que es cínico, y su fe titila, próxima a apagarse, como la llama de la vela delante del viento. Muchos escuchan sobre el comportamiento impío de los altos representantes de la fe cristiana, y la vacilante llama de la fe en sus almas finalmente muere. Y cuando en medio de la batalla con el viento frío a contramarea se extinga la llama, la tragedia de la fe entonces es total.

La quinta causa la constituye la pseudo-ciencia y la pseudo-teología. La pseudo-ciencia construye engaños en contra de la fe, y la pseudo-teología construye engaños en contra de la ciencia. La pseudo-ciencia hace uso de las primitivas y manipulables formas de la fe, y las generaliza como la única forma de fe posible; sobre estas formas ejerce su crítica y su negación. La pseudo-teología, de la misma manera, sólo tiene ojos para los excesos de los descubrimientos y desarrollos científicos, hace una generalización de tales excesos y de nuevo regresa a la negación. 

En el siglo XX se desarrollaron de manera relevantes las ciencias físicas y tecnológicas. Los sabios y sensatos utilizaron tal desarrollo para profundizar y crecer, mientras los imprudentes e insensatos solo para hacer más vulgar y tediosa sus  propias vidas. A causa de este enriquecimiento de la ciencia los sensatos se volvieron más sensatos, y los insensatos más insensatos. Los hombres sabios no ven la verdad partida en dos de manera irreconciliable: una parte en la ciencia, y otra en la fe; sino que perciben la unidad y la armonía entre la ciencia y la fe. Los insensatos disfrutan de las peleas innecesarias con artimañas y subterfugios; haciendo siempre en pequeñas astucias discursivas frente a cualquier exposición lógica. Ellos, producen vanamente méritos sólo para sí mismos en la insensata discusión de si la ciencia se opone a la fe o, por el contrario, de si la fe se opone a la ciencia.

La verdadera fe no se opone nunca a la verdadera ciencia, como tampoco la verdadera ciencia nunca niega la verdadera fe. Sólo las manifestaciones enfermizas de la una y la otra resultan lo exagerado y lo desmedido.  Mi fe en Dios no me impide reconocer la totalidad de la verdadera ciencia de principio a fin. Al contrario, la ciencia, adquiere mayor claridad y exhaustividad, con el impulso de la iluminación y el vigor de la verdadera fe. Que sepáis: cuando un científico, se levanta en contra la fe en el nombre de la ciencia, en realidad se rebela contra las peores formas de la fe en el nombre de la verdadera ciencia. Y cuando un teólogo se rebela contra la ciencia en nombre de la fe, en realidad se levanta contra los excesos y las formas perjudiciales con que se utiliza la ciencia en el nombre de la verdadera fe. La verdadera ciencia, es aquella que se encuentra en perfecta armonía con la verdadera fe. Puesto que los sabios nunca se pelean, es por eso que los sabios se comprenden y se aman. Los míseros de alma, todo el tiempo disputan y se fagocitan entre ellos, e incluso llegan a disfrutar con la disputa por el más insignificante roce. Sin embargo, estas pequeñas disputas y pequeñas fricciones de la pseudo-ciencia y la pseudo-teología son capaces de hacer vacilar muchas almas sencillas de la fe. Y cuando ocurre tal vacilación, sus almas luchan por sobrevivir. A menudo esta batalla termina con la pérdida de la fe. La derrota de la fe, de este modo, marca el triunfo de la oscuridad y el mal dentro de los seres humanos.

La sexta razón, por la cual fe es derrotada, es la injusticia social. El hombre cuando mira la cúpula celeste adornada con luces brillantes, su fe brilla y calienta como una llama. Pero cuando éste observa la injusticia que ejerce un ser humano sobre otro, su fe languidece como la llama del fuego bajo un torrente de lluvia. Algunos movimientos de los trabajadores en el mundo, en su protesta contra el reparto injusto de los bienes y de la riqueza de la tierra, encuentran necesario incluso protestar en contra de la fe. Esta protesta de los trabajadores contra la fe, en cierta medida se justifica. Se justifica en tanto se refiere a las formas distorsionadas de la fe, a aquellas que se ponen al humillante servicio del capitalismo y las cuales apoyan flagrantemente la injusticia económica, a causa de la cual sufren y mueren miles y millones de personas. Sin embargo, esta protesta no sólo es injustificada, sino también resulta una tontería cuando se refiere a la fe en general. Es injustificada porque es injusto y simplista, porque de este modo el mejor amigo es convertido en enemigo. El mejor amigo de los pobres y oprimidos en este mundo es la fe. Si los pobres y oprimidos en este mundo desean emprender una exitosa lucha en contra de sus opresores, deben hacerlo en el nombre y la justicia de Dios. Una cosa se convierte realmente en grande y monumental, cuando Dios es la piedra angular. Invocar el sentido de la fraternidad y de la humanidad en la lucha por la justicia, sin creer en Dios, sólo pueden hacerlo aquellos que han sido engañados o aquellos en los que no existe una correlación entre mente y lenguaje. El no creer que exista una justicia cósmica en el Universo que nos trasciende, y al mismo tiempo demandar justicia terrenal entre los hombres, es como no creer que el sol puede iluminar la tierra y demandarle a una simple piedra que la ilumine.

La injusticia social nos afecta a todos nosotros, nos provoca dolor, nos expone a oscuros pensamientos, corroe nuestro optimismo y nos enturbia nuestra mirada hacia lo Alto. Y sólo un simple pensamiento sobre la injusticia social, bajo la cual una vida humana se encuentra en estado de sufrimiento, puede tener el poder del viento del desierto, frente al cual todo lo vivo se marchita. Frente a este viento desértico que sopla desde la injusticia social, nuestra fe también se marchita. Como la hierba verde que, bajo la guadaña a la hora de la siega, se seca y se ennegrece, así mismo, frente al hecho de la injusticia social. nuestra fe yace en el lecho de muerte y muere.

¿Por qué aquel que trabaja debe morir de hambre? ¿Por qué la vida de la mayoría tiene que ser un prolongado martirio, mientras la vida de una minoría es una celebración prolongada? ¿Por qué sufren los justos? ¿Por qué el sabio es humillado y relegado al ostracismo frente al mediocre y al tonto? ¿Por qué el que hace el bien sólo experimenta ingratitud de los otros? ¿Por qué los humildes tienen que vivir siempre a la sombra de los soberbios? ¿Por qué el pródigo tiene que tener dos casas grandes y majestuosas, mientras al virtuoso se le hace la vida más difícil dentro de los talleres de carpintería de Nazaret y en sus estrechas chozas? ¿Por qué el valeroso es empujado con los codos por los temerosos, cuando su lugar reside en estar al frente? Y, ¿por qué todo esto, si hay un Dios justo?

Bajo el peso de estas preguntas el valor moral de los muchos se desvanece, y, allí donde no hay valor, tampoco desde luego hay fe. Cuando disminuye el valor, la fe declina; cuando el coraje muere, con el muere también la fe. El valor y la fe siempre son enterrados en la misma tumba.

Por último, la séptima causa por la cual la fe declina en nosotros es la felicidad. Sólo las almas grandes y fuertes son capaces de mantener la felicidad con el rostro de cara a Dios. En las almas ignorantes la felicidad es la deidad suprema a la cual adoran. Las almas ignorantes sólo en la felicidad son ateas. Pero en la desdicha nadie se vuelve más devota que éstas mismas almas. Sin embargo, también un alma fuerte en la fe, puede dejarse arrastrar cuando se encuentra en medio de la felicidad. Excelentes personas pueden cambiar tanto con la felicidad que ni siquiera pueden ser reconocidas por sus propios amigos. Una persona que siempre estuvo colmada de alegría, de repente gana mucho dinero con la lotería que acaba de ganar, y así no más se vuelve una persona triste y de mal humor. Una pobre chica se casa con un hombre de noble cuna, y así no más, ésta se vuelve orgullosa y comienza a despreciar a sus antiguas amigas. Un amigo nuestro querido toma un cargo en el poder, y de pronto éste enloquece. Un artista con la fama apenas alcanzada, de repente se convierte en un charlatán.  Realemnte, aquello que en nuestra lengua humana nombramos como felicidad, con mucha frecuencia se convierte en la mayor fuente de desdicha para el ser humano. La felicidad terrenal toma posesión de muchas almas y endurece el corazón de la mayoría. Entonces ¿Puede haber una desdicha mayor que aquello a lo que llamamos "felicidad"? Debemos tener valor en la hora que la felicidad nos viene, al igual que la tenemos en medio de las dificultades. Se necesita mucho valor para no rendirnos ni en medio de la felicidad ni en medio de la desdicha. Para quien la felicidad se haya convertido en un ídolo, para éste Dios ha cesado de ser Dios. Al ofrecer incienso a este ídolo de la felicidad, - alimentando así su bienestar y felicidad para sí mismo al tiempo que es indiferente para con el bienestar y la felicidad de los otros-, no ofrece ningún sacrificio a Dios. Quien crea que los cuatros puntos cardinales del planeta se restringen al horizonte individual de su felicidad, está abrazando con sus manos no más que una vana ilusión. Cualquiera que crea celebrar su felicidad fuera del horizonte de Dios, y sin Dios, está sin saberlo experimentando el plúmbeo silencio antes de la catástrofe, y riendo con una risa que pronto se convertirá en hielo. Porque, cuanto la felicidad resida dentro de la casa, tanto la desdicha se encuentra frente a la puerta de la casa, esperando su turno. No hay hogar en el mundo en el cual la desdicha no pudiese entrar para mostrar su rostro al descubierto.

Estas siete razones mencionadas aquí, son capaces, cada una o en conjunto, provocar la tragedia de la fe. Cuando siete arbustos con espinas brotan alrededor de un lirio noble, y tejen sus ramas por encima de éste, de modo que le ocultan el sol y le envenenan el aire, entonces el lirio se pudre en la humedad y se ahoga en la oscuridad. El Dios del cielo ve como muchos hermosos lirios se pudren y se ahogan en la tierra. Y Dios desde lo Alto, ve cuántas almas se transforman en espinas y sin lirios a su alrededor. Efectivamente, Dios, hasta las espinas utiliza para el bien, pero ¡ay de aquél que es espina! Primero, ¡ay de aquél que es espina!; y luego, ¡ay de aquéllos que le rodean! La vida sin fe es la más oscura de todas las tragedias. Frente a esta tragedia, la tragedia del Calvario es luminosa. Aquel que viviendo con fe en su alma sufre y está próximo a ser destruido, incluso encima de la cruz de su martirio, se asemeja al marino en medio de la tormenta; el cual, a través de las dificultades y la oscuridad, continúa divisando la estrella del norte, por lo que no que pierde su orientación. Por contrario, aquel que no tiene fe y en la misma situación se encuentra, no ve un rayo de luz en la oscuridad, no ve nada a su alrededor, y ni siquiera se ve a sí mismo. Refriega sus ojos para ver, pero cuanto más refriega sus ojos, tanta más densa se vuelve la oscuridad, y más desgasta su garganta de tanto gritar. Sin embargo, ni siquiera el mismo se encuentra en lugar para escuchar su propia voz, del estruendoso ruido que impera alrededor suyo. La desesperación del incrédulo es el acontecimiento más horrible de todos los tiempos. Esta desesperación es escondida con cinismo, de modo que no resulta visible a simple vista. Si todos los no creyentes justos supieran de las confesiones de todos los infieles que han sacado de su alma en el lecho de la muerte, se apresurarían todos a desarraigar las cizañas y las espinas de su alma y dejar que el caído lirio que habita en su interior se levantase para crecer y crear regocijo en sus almas dándole color y aroma. Sin esta alegría de la fe, las almas incrédulas son incoloras e inodoras. Las piedras preciosas y cristalinas son más agraciadas a la vista que estas almas incrédulas. Y cada una de estas piedras es más digna de condolencia que cualquiera de estas almas. ¿Qué clase de grandes planes podría soñar un incrédulo? Todos sus planes son vanos: El incrédulo realmente debería cada noche confesarse a sí mismo cómo tales planes no son que una gran farsa. Delante de los otros seres humanos, quizás, debería llevar una máscara por esta gran farsa, pero frente a sí mismo no. Todos los grandes proyectos, ya sean personales, nacionales o globales, si no se fundan en la base pétrea y sagrada de la fe, se fundan sobre la cera. Que, en cuanto el sol la calienta, la cera se derrite y entonces la gran torre se desploma sobre la tierra.

Danos, oh Dios, fuerza en nuestra mente, de modo que lo que construimos en la fe, en Ti lo construimos. Puesto que la fe en Ti, nos da el valor para cada obra y nos brinda luz en el camino. Danos tu luz para emprender nuestro peregrinar en este mundo. Cualquier otra luz, salvo la que proviene de Ti, confunde nuestros pensamientos y congela nuestros corazones. Fuente de cálida y vivificadora Luz, no nos abandones a nosotros, los cansados ​​y sedientos viajeros. Tú, que resucita a los cuerpos y almas de los muertos, echa un vistazo a nuestro propio sarcófago. Qué se calcinen todas las mortíferas cizañas que habitan en nuestro interior y, qué en su lugar, resucite la vivificadora fe en Ti. De modo que nosotros también seamos dignos obreros en Tu gran taller, dignos invitados en Tu gran mesa en este mundo, dignos de Tu nombre, nuestro Creador, orgullosos de Tu paternidad, nuestro Padre. Amén.

Η τραγωδία της πίστης: Επτά αιτίες λόγω των οποίων η πίστη εξαντλείται και πεθαίνει (Αγ. Νικόλαος Βελιμίροβιτς)

Η πρώτη αιτία είναι ότι συνηθίζουμε αυτό τον κόσμο και τη ζωή. Όσο μας φαίνεται καινούργιος και ασυνήθιστος αυτός ο κόσμος, η πίστη μας στον Θεό είναι δυνατή. Όμως τη  μέρα εκείνη που ο κόσμος θα μας φανεί τελείως παλιός και τελείως συνηθισμένος, η πίστη μέσα μας σβήνει. Όσο περισσότερα βιώνουμε, τόσο περισσότερο συνηθίζουμε αυτό τον κόσμο. Και όσο περισσότερο συνηθίζουμε, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από τη φοβερή και μεγαλειώδη εντύπωση που μας άφησε στην αρχή ο κόσμος. Όποιος μια φορά ανεβεί στις Άλπεις, παραμένει θαμπωμένος από το μοναδικό και απροσδόκητο θέαμα. Ενώ όποιος ζήσει δέκα χρόνια στις Άλπεις, το θέαμα απ’ αυτές όχι μόνο δεν τον θαμπώνει, αλλά του γίνεται βαρετό. Ο αστρονόμος που πρώτη φορά μαθαίνει για το μέγεθος και το πλήθος των άστρων, για την απόσταση μεταξύ τους και για την αλάνθαστη ροή τους, παραμένει μεθυσμένος από τη γοητεία. Όμως, όταν για μερικά χρόνια βλέπει πάντα το ίδιο θέαμα με τη βοήθεια των πιο εξελιγμένων μηχανών, θα του φανούν όλα συνηθισμένα, και από την πρωταρχική γοητεία που ένιωσε δεν θα παραμείνει ούτε σκιά. Πολύ καιρό βλέπουμε το θέατρο του κόσμου, και δε μπορεί η παράξενη και πλούσια παράσταση να μας παρέχει φρέσκο ενδιαφέρον έως το τέλος. Είναι πολύς ο καιρός που ζούμε, για να μην αρχίσουμε να χασμουριόμαστε από ανία. Ενώ από ανία χασμουριόντουσαν οι άνθρωποι και στην κορυφή των Άλπεων και στον κόλπο της Νεάπολης και κάτω από το έναστρο ουράνιο σκέπαστρο της Ινδίας. Όπου όμως κατοικήσει η πλήξη απ’ αυτό τον κόσμο, από εκεί η πίστη στον Θεό φεύγει. Και απ’ όπου η πίστη στον Θεό φεύγει, από εκεί φεύγει και η ψυχική ευθυμία και η ησυχία.

Οι συνηθισμένοι σ’ αυτό τον κόσμο μοιάζουν με αμαθείς στο βασιλικό τραπέζι. Με φόβο και δέος πλησιάζουν οι αμαθείς στο βασιλικό τραπέζι. Κανένας τους δεν αμφιβάλλει για την παρουσία του βασιλιά και για τη βασιλική αξιοπρέπεια του τραπεζιού. Κάθονται· ξεκινούν να τρώνε και να πίνουν όμως από το γλυκό φαγητό και πιοτό σκοτεινιάζουν, και χάνουν από τα μάτια τους και το βασιλιά και τη βασιλική αξιοπρέπεια του τραπεζιού. Αρχίζουν να αρπάζουν φαγητά και ποτά, να σπρώχνονται, να δέρνονται, να αναποδογυρίζουν, να φωνάζουν, να τσακώνονται για την ιδιοκτησία του τραπεζίου και την πρωτιά της θέσης και στο τέλος χασμουριούνται. Η φιλοξενία στο βασιλικό παλάτι τους γίνεται βαρετή. Και εκείνοι παραπονιούνται και απελπίζονται. Και κάνουν τη βασιλική τραπεζαρία υπνοδωμάτιο και το υπνοδωμάτιο στάβλο. Μέχρι που όλα να χάσουν στα μάτια τους το βασιλικό τους χαρακτήρα και η αμάθειά τους να αρχίσει να θριαμβεύει παντού, και στις σκέψεις και στα λόγια και στα έργα των φιλοξενούμενων. Και ο βασιλιάς-οικοδεσπότης στέκει και παρατηρεί και διατάζει το τραπέζι να το γεμίζουν ασταμάτητα. Η μεγάλη ψυχή αισθάνεται την παρουσία του βασιλιά και ντρέπεται για τη συμπεριφορά των αμαθών αδελφών της.

Η μεγάλη ψυχή αισθάνεται σ’ αυτό τον κόσμο πάντα όπως σε αγιότατο και φοβερότατο ναό. Όσο περισσότερο καιρό τέτοια ψυχή στέκει σ’ αυτό το ναό, τόσο ο ναός γι’ αυτήν δεν χάνει τίποτα, αλλά αυξάνεται στην εξαιρετικότητα και τη φοβερή μεγαλειότητά του.

Η δεύτερη αιτία για την αποδυνάμωση και τη νέκρωση της πίστης μέσα μας είναι η υπερφόρτωση του πνεύματος με πολλές μικρές γνώσεις, όπου ταυτόχρονα απουσιάζει η γνώση των γνώσεων. Η γνώση των γνώσεων είναι η γνώση περί Θεού. Οι υπόλοιπες πολλές και μικρές γνώσεις αναφέρονται στα έργα του Θεού, στον οίκο της φύσης και στα έπιπλά του. Η ποσότητα της γνώσης στην εποχή μας είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι σε κάθε άλλη. Στην εποχή μας τρέχουν για την ποσότητα της γνώσης. Την ποιότητα λίγοι την κοιτάζουν. Στο κεφάλι φτιάχνεται τεράστια αποθήκη γνώσεων της χημείας, της φυσικής, της αστρονομίας, της τεχνολογίας, της κοινωνιολογίας, της τεχνικής του χορού και του μαγειρέματος, του παιξίματος οργάνων και του φλερτ. Πολλά κεφάλια είναι ταυτόχρονα ολόκληρα χημικά εργαστήρια και ζωολογικά οικοδομήματα και μουσικά ρεπερτόρια. Πολλά μυαλά είναι πραγματικές εγκυκλοπαίδειες. Όμως, γι’ αυτό πάλι μέσα στα πολλά μυαλά δεν υπάρχει θέση για τον Θεό, για τη μεγάλη γνώση των γνώσεων.

Στις παλιές, απλές εποχές οι άνθρωποι δεν κατείχαν στο πνεύμα τους τόσες πολλές τεχνολογικές αλήθειες, σαν τους ανθρώπους της εποχής μας, αλλά η γνώση των γνώσεων πάντα ήταν ζωντανή και πάντα είχε φανερή θέση. Και στις νέες, σύνθετες εποχές, οι δυνατοί άνθρωποι δεν αφήνουν να τους υπερφορτώσουν πολλές μικρές γνώσεις και δεν αφήνουν τις μικρές γνώσεις να επισκιάσουν τη μεγάλη γνώση.

Σ’ αυτούς που κατανοούν, όλα τα γεγονότα είναι διαφανή, κι έτσι μέσα απ’ όλα τα γεγονότα βλέπουν το κύριο γεγονός στην οικουμένη. Οι οξύνοες μέσω του ενδύματος όλων των κτισμάτων βλέπουν την ουσία και την κύρια κίνηση των πραγμάτων. Ποτέ οι δυνατοί δεν υπήρξαν δυνατότεροι, ούτε οι κατανοούντες καλύτερα κατανοούντες, απ’ ότι στην εποχή μας. Αλλά γι’ αυτό ποτέ οι αδύνατοι δεν υπήρξαν αδυνατότεροι ούτε οι κοντόφθαλμοι ακόμα πιο κοντόφθαλμοι ούτε οι ρηχοί ρηχότεροι, παρά και πάλι στην εποχή μας. Στους δυνατούς, τους κατανοούντες και τους έξυπνους η πίστη στο Θεό συνέχεια υψώνεται πάνω απ’ όλες τις γνώσεις, όλα τα γεγονότα και όλες τις υποθέσεις, αιωρείται γύρω τους πάντα σαν φωτεινή ατμόσφαιρα γύρω από ένα ουράνιο σώμα. Απ’ αυτή την ατμόσφαιρα όλα τα γεγονότα λαμβάνουν ζωή και κίνηση. Χωρίς αυτή την ατμόσφαιρα όλα τα γεγονότα παγώνουν και σκεπάζονται με τη σκιά του θανάτου. Έχει το φεγγάρι ατμόσφαιρα; Δεν είναι τίποτε ακόμα σίγουρα γνωστό, όμως εάν δεν την έχει στα σίγουρα, τότε αυτό μοιάζει με γνώση χωρίς πίστη. Υπάρχουν πάνω του μέταλλα και ιχνοστοιχεία, και υψόμετρα και βαθύπεδα, όμως τίποτε απ’ όλα αυτά δεν αναπνέει. Γι’ αυτό και το φεγγάρι τραβιέται πίσω από ζωντανούς πλανήτες, που αναπνέουν και ζουν, σαν μια λαμπερή νεκρική σαρκοφάγος. Τέτοια είναι και η γνώση δίχως πίστη. Και εκείνη είναι μια νεκρική σαρκοφάγος μέσα μας. Και όσο είναι η γνώση μας μεγαλύτερη αλλά δίχως πίστη, τόσο μεγαλύτερος νεκρός κείτεται στην ψυχή μας: ντυμένος, στολισμένος, ευρύς, πλην όμως νεκρός. Κάτω απ’ αυτόν το νεκρό κείτεται καταπιεσμένη και πνιγμένη η πίστη. Μετά από μάταιη μάχη για να σηκωθεί και να τυλίξει τη μεταλλική σαρκοφάγο της γνώσης με την ατμοσφαιρική της φρεσκάδα και ζωηράδα, μετά απ’ όλες τις μάταιες ηρωικές προσπάθειες εκείνη κείτεται στη σκιά του θανάτου. Η τραγωδία της είναι πλήρης. Όμως, μέσα στην τραγωδία της είναι και η δική μας τραγωδία, της ευτυχίας μας, της ηρεμίας μας και της αισιοδοξίας μας.

Η τρίτη αιτία που πάσχει και καταστρέφεται η πίστη μέσα μας, είναι τα ανθρώπινα έργα. Τα έργα μας κονταίνουν το βλέμμα μας και εμείς σταματάμε μόνο σ’ αυτά και δεν κοιτάμε πιο πέρα. Βλέπουμε την επιστήμη μας, το έργο του μυαλού μας, και κοιτάζοντάς το τα μάτια μας τόσο υγραίνουν, ώστε γίνονται ανίκανα να δουν έναν ευρύτερο και φωτεινότερο ορίζοντα. Κοιτάμε τις μεγάλες πόλεις, έργο των χεριών μας, και τα έργα του Θεού γίνονται αόρατα για μας. Η κουλτούρα μας κατέχει τα μάτια περισσότερο από τη φύση, αφού τη φύση στις πόλεις σχεδόν δεν τη βλέπουμε. Ο άνθρωπος ως δημιουργός των πολιτισμικών δημιουργημάτων μας φαίνεται ως ο μόνος δημιουργός μέσα στο σύμπαν. Από τα ψηλά σπίτια μας δεν βλέπουμε το συμπαντικό σπίτι του Θεού. Από τη σκόνη των ανθρώπινων μυρμηγκοφωλιών μας δεν βλέπουμε τον ουρανό. Εμείς συχνά μέσα στην αδικία μας εκτιμούμε περισσότερο το έργο απ’ ό,τι τον εργολάβο. Κοιτάζουμε με θαυμασμό ένα μεσαιωνικό καθεδρικό ναό, και ταυτόχρονα βλέπουμε με περιφρόνηση τους ανθρώπους. Σαν να είναι ο καθεδρικός ναός άξιος μεγαλύτερου θαυμασμού απ’ ό,τι οι δημιουργοί του, οι άνθρωποι.

Εξίσου συχνά κοιτάζουμε με θαυμασμό τη φύση, αλλά το δημιουργό της ούτε που τον θυμόμαστε. Σαν να είναι η ύλη αξιότερη από το δημιουργό της! Ή κοιτάμε τον άνθρωπο μέσα στο ρόλο του σ’ αυτό τον κόσμο και τον θαυμάζουμε περισσότερο απ’ ό,τι Εκείνον που τον έβαλε σ’ αυτό το ρόλο. Απ’ αυτήν την πλάνη προέρχεται η φοβερή τραγωδία της πίστης στις ψυχές μας.

Η πίστη είναι πάντα μια αυστηρή παρατήρηση του δημιουργού πίσω από το δημιούργημα και του εργολάβου πίσω από το έργο. Η πίστη κρατά πάντα την απόλυτη αξία για κάτι ακριβότερο απ’ όλα εκείνα που τα μάτια μπορούν να δουν, τα αυτιά να ακούσουν και τα ανθρώπινα χέρια να φτιάξουν. Γι’ αυτό το λόγο η πίστη στέκει σε αντιπαλότητα μ’ όλες τις δυνάμεις αυτού του κόσμου, που θέλουν να προσθέσουν στο σχετικό την αξία του απολύτου. Η μέγιστη και η φοβερότατη τραγωδία της ζωής γεννιέται εκεί όπου, νικημένη η πίστη, πεθαίνει.

Ως τέταρτη αιτία της τραγωδίας της πίστης σε πολλούς, εγώ τονίζω τις πλάνες των εκπροσώπων της πίστης. Ο καθένας εκτιμά το σπόρο κατά τον καρπό. Εάν ο καρπός είναι πικρός, ποιος μπορεί να αγαπήσει το σπόρο; Ο καλύτερος καρπός της πίστης πρέπει να είναι εκείνοι οι οποίοι βάλανε τον εαυτό τους εξολοκλήρου στην υπηρεσία της πίστης.

Η πίστη είναι σπόρος, ο άνθρωπος αγρός. Όταν σπείρετε ίδια σπορά σε διαφορετικούς αγρούς, διαφορετικούς καρπούς θα φέρει.

Η πίστη είναι σπόρος, ο ιερέας είναι άνθρωπος. Πώς ο ίδιος σπόρος στη διαφορετική γη θα δώσει ίδιους καρπούς; Πράγματι, ο καθένας περιμένει ο ιερέας μιας πίστης να είναι ο καλύτερος καρπός αυτής της πίστης, και κατά τον καρπό εκτιμά και τον σπόρο. Όμως, όλος ο κόσμος μπορεί να ξεγελαστεί σε μια τέτοια εκτίμηση. Αφού υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο ιερέας είναι ο χειρότερος καρπός εκείνης της πίστης την οποία υπηρετεί. Από τον ίδιο σπόρο φυτρώνει σ’ έναν αγρό το λουλούδι, ενώ στον άλλο ζιζάνιο. Πρέπει να εκτιμάται ο σπόρος κατά τον καλύτερο και όχι κατά το χειρότερο καρπό που μπορεί να δώσει. Όταν ο καλύτερος σπόρος πέσει στα αγκάθια, τα αγκάθια τον πνίγουν. Μόνο ο καλός σπόρος στην καλή γη αποδίδει, κατά τα λόγια του Σωτήρα, εκατονταπλάσιο καρπό και καλό καρπό. Η χριστιανική πίστη, σπαρμένη στον καλό αγρό, δίνει τους καλύτερους καρπούς τους οποίους μπορεί η πίστη να δώσει. Όμως, η χριστιανική πίστη σπάρθηκε και στα αγκάθια και στις πέτρες, στα ζιζάνια και στο δρόμο, όπου δεν φυτρώνει ή εάν φυτρώνει δεν μεγαλώνει ή εάν μεγαλώνει δεν φέρνει καρπό ή φέρνει πικρό καρπό. Έδωσε ανθρώπους μεγάλους κατά το χαρακτήρα, Τιτάνες στην αρετή και στο νου, όμως βρίσκεται και σαν μπόλιασμα που δεν έπιασε στα πολλά στυφά και αγκαθωτά δέντρα. Είναι το πεταμένο μαργαριτάρι μπροστά στους ανθρώπους και στα γουρούνια. Οι άνθρωποι μάζεψαν το μαργαριτάρι και το φύλαξαν μ’ όλη τη λάμψη του. Τα γουρούνια ανακάτεψαν το μαργαριτάρι με το καλαμπόκι, το καλαμπόκι το έφαγαν, ενώ το μαργαριτάρι το ποδοπάτησαν μέσα στη λάσπη και με τη μουσούδα το έριξαν μακριά τους σαν πράγμα που δεν τρώγεται. Είναι άφρονες εκείνοι που ποδοπατούν το μαργαριτάρι μέσα στη λάσπη, όμως είναι ακόμα πιο άφρονες εκείνοι που βλέπουν το μαργαριτάρι μπροστά στα γουρούνια, λερωμένο στη λάσπη, και νομίζουν ότι αυτό είναι άμμος και όχι μαργαριτάρι. Κάθε επάγγελμα έχει τους Ιούδες του. Κάθε δουλειά έχει αυτούς που την ντροπιάζουν.

Όμως, πολλοί δεν συλλογίζονται έτσι. Πολλοί βλέπουν έναν άθεο ιερέα και η πίστη μέσα τους νεκρώνεται. Πολλοί βλέπουν έναν κυνικό εξομολόγο και η πίστη μέσα τους αιωρείται σαν φλόγα του κεριού μπροστά στον άνεμο. Πολλοί ακούν για την άθεη συμπεριφορά υψηλών χριστιανικών εκπροσώπων και η αιωρούμενη φλόγα της πίστης στην ψυχή τους νεκρώνεται. Και όταν στη μάχη με τον κρύο άνεμο σβήσει αυτή η φλόγα, η τραγωδία της πίστης είναι πλήρης.

Την πέμπτη αιτία συνιστούν η ψευδοεπιστήμη και η ψευδοθεολογία. Η ψευδοεπιστήμη δημαγωγεί εναντίον της πίστης, και η ψευδοθεολογία δημαγωγεί εναντίον της επιστήμης. Η ψευδοεπιστήμη παίρνει τις χείριστες και πρωτογενείς μορφές της πίστης, αυτές τονίζει σαν πίστη γενικώς, αυτές κριτικάρει και αυτές αρνείται. Η ψευδοθεολογία πάλι έχει μάτια μόνο για καταχρήσεις των επιστημονικών εφευρέσεων και ανακαλύψεων, γενικεύει αυτές τις καταχρήσεις και αρνείται την επιστήμη. Τον τελευταίο αιώνα εξελίχθηκαν σημαντικά οι φυσικές και οι τεχνολογικές επιστήμες. Οι σοβαροί άνθρωποι αυτό το χρησιμοποίησαν για εμβάθυνση, ενώ οι γραφικοί για να κάνουν πιο ρηχή τη ζωή. Λόγω αυτού του πλουτισμού της επιστήμης οι σοβαροί έγιναν σοβαρότεροι, ενώ οι γραφικοί γραφικότεροι. Οι σοβαροί δεν βλέπουν την αλήθεια διπλή, μια στην επιστήμη, μια δεύτερη στην πίστη, αλλά αισθάνονται αρμονία μεταξύ του ενός και του άλλου. Οι γραφικοί απολαμβάνουν τις περιττές φιλονικίες, και τονίζοντας πάντα την αυθάδεια μπροστά στη λογική σκέψη, δημιουργούν αξία για τον εαυτό τους από το ότι με την επιστήμη αντιλέγουν στην πίστη ή, αντίθετα, με την πίστη αντιλέγουν στην επιστήμη.

Η υγιής πίστη δεν αντιλέγει ποτέ προς την πραγματική επιστήμη ούτε η πραγματική επιστήμη αρνείται την υγιή πίστη. Μόνο οι αρρωστημένες μορφές και του ενός και του άλλου είναι υπερβολικές και ακραίες. Η πίστη μου στον Θεό δεν με εμποδίζει στο να αναγνωρίσω και να υιοθετήσω όλη την πραγματική επιστήμη από το άλφα έως το ωμέγα. Η επιστήμη μου όμως λαμβάνει σε διαύγεια και πληρότητα και ορμή, εάν τη φωτίσω και τη ζεστάνω με υγιή πίστη. Να ξέρετε ότι όταν ένας επιστήμονας ξεσηκώνεται εναντίον της πίστης εν ονόματι της επιστήμης, αυτός ξεσηκώνεται εναντίον της χείριστης μορφής της πίστης εν ονόματι της κάλλιστης επιστήμης. Και όταν ένας θεολόγος ξεσηκώνεται εναντίον της επιστήμης εν ονόματι της πίστης, αυτός ξεσηκώνεται ενάντια στη μέγιστη κατάχρηση και μέγιστη επιζήμια μορφή της επιστήμης εν ονόματι της κάλλιστης πίστης. Η καλύτερη επιστήμη όμως στέκει στην τέλεια αρμονία με την καλύτερη πίστη. Ενώ οι κάλλιστοι ποτέ δεν φιλονικούν, οι κάλλιστοι καταλαβαίνονται και αγαπιούνται. Οι μικροί φιλονικούν και τρώγονται, και ηδονίζονται με τη φιλονικία και τις τριβές. Όμως, η φιλονικία και οι τριβές της ψεοδοπίστης και της ψευδοεπιστήμης ταλαντεύουν πολλές άπλες ψυχές στην πίστη. Και όταν ταλαντευτεί, η πίστη τους αγωνίζεται για επιβίωση. Και συχνά ο αγώνας τελειώνει με ήττα της πίστης. Η ήττα της πίστης σημειώνει το θρίαμβο του σκότους και της κακίας μέσα στους ανθρώπους.

Η έκτη αιτία λόγω της οποίας η πίστη μέσα στους ανθρώπους υπομένει ήττα, είναι η κοινωνική αδικία. Ένας άνθρωπος κοιτάζει τον ουράνιο θόλο στολισμένο με πύρινα φώτα και η πίστη του λάμπει και τον ζεσταίνει σαν φλόγα. Όταν όμως κοιτάζει και την αδικία, που κάνει ένας άνθρωπος στον άλλον, η πίστη του μουδιάζει σαν φλόγα κάτω από τη νεροποντή. Κάποια κόμματα των εργατών στον κόσμο, διαμαρτυρόμενα εναντίον της άδικης μοιρασιάς του πλούτου στη γη, βρίσκουν αναγκαίο να διαμαρτύρονται και εναντίον της πίστης. Τούτη η διαμαρτυρία των εργατών ενάντια στην πίστη μέχρι ενός σημείου είναι και δικαιολογημένη. Είναι δικαιολογημένη τόσο όσο αναφέρεται σε διαστρεβλωμένες μορφές της πίστης, που έβαλαν τον εαυτό τους στην ταπεινή υπηρεσία του καπιταλισμού και oι οποίες στηρίζουν μια οφθαλμοφανή οικονομική αδικία, κάτω από την οποία αναστενάζουν και πεθαίνουν χιλιάδες και εκατομμύρια ανθρώπων. Όμως, αυτή η διαμαρτυρία όχι μόνο είναι αδικαιολόγητη αλλά και ανόητη όταν αναφέρεται στην πίστη γενικώς. Είναι αδικαιολόγητη, επειδή είναι άδικη, και ανόητη, επειδή μ’ αυτήν από τον καλύτερο φίλο δημιουργείται εχθρός. Ο καλύτερος φίλος των φτωχών και των καταπιεσμένων σ’ αυτό τον κόσμο είναι η πίστη. Εάν οι φτωχοί και οι καταπιεσμένοι σ’ αυτό τον κόσμο θέλουν να κάνουν έναν επιτυχημένο αγώνα εναντίον των καταπιεστών τους, πρέπει να τον κάνουν στο όνομα του Θεού και της δικαιοσύνης του Θεού. Ένα πράγμα είναι μεγάλο και μεγαλειώδες, όταν ο Θεός είναι η βάση του. Να επικαλούνται την αδελφοσύνη και την ανθρωπιά, χωρίς να πιστεύουν στο Θεό, μπορούν μόνο εκείνοι, που είναι πλανημένοι ή εκείνοι στους οποίους δεν υπάρχει καμία συσχέτιση μεταξύ του μυαλού και της γλώσσας. Να μην πιστεύεις στη δικαιοσύνη του σύμπαντος και να ζητάς τη γήινη δικαιοσύνη είναι το ίδιο με το να μην πιστεύεις, ότι ο ήλιος μπορεί να φωτίσει τη γη και να ζητάς να τη φωτίσει μια απλή πέτρα.

Η κοινωνική αδικία μας στενοχωρεί όλους και μας πονά και μας ρίχνει σε σκοτεινές σκέψεις και κατατρώγει την αισιοδοξία μας και θολώνει το βλέμμα μας προς τον ουρανό. Και μόνο η σκέψη της κοινωνικής αδικίας, κάτω από την οποία μια ανθρώπινη ζωή υποφέρει, μπορεί να έχει την ενέργεια του ανέμου της ερήμου, που όλα μπροστά του τα μαραζώνει. Μπροστά από τούτο τον άνεμο της ερήμου μαραζώνεται και η πίστη μας. Όπως το πράσινο χόρτο που κάτω από το δρεπάνι την ώρα του θερισμού ξεραίνεται και μαυρίζει, έτσι και η πίστη μας μπροστά από το γεγονός της κοινωνικής αδικίας απλώνεται στο νεκροκρέβατο και πεθαίνει.

Γιατί εκείνος που δουλεύει να πεθάνει από την πείνα; Γιατί η ζωή πολλών να είναι ένα παρατεταμένο μαρτύριο, ενώ η ζωή μερικών μια παρατεταμένη γιορτή; Γιατί να υποφέρει ο δίκαιος; Γιατί ο σοφός να είναι παραγκωνισμένος και ταπεινωμένος μπροστά στον ανόητο; Γιατί αυτός που κάνει το αγαθό να βιώνει αχαριστία; Γιατί ο ταπεινός να ζει πάντα στη σκιά του υπερήφανου; Γιατί η ασωτία να έχει τόσο μεγάλες και λαμπερές κατοικίες, ενώ η αρετή να δυσκολεύεται πάντα μέσα στα εργαστήρια των μαραγκών της Ναζαρέτ και στα στενά κελιά; Γιατί τον ήρωα να τον σπρώχνουν με τους αγκώνες τους οι φοβητσιάρηδες πίσω, αφού η θέση του είναι μπροστά; Γιατί όλα αυτά, εάν υπάρχει ο δίκαιος Θεός;

Κάτω από το βάρος τούτων των ερωτήσεων το ψυχικό θάρρος πολλών ξεπέφτει, και όπου δεν υπάρχει θάρρος, δεν υπάρχει ούτε η πίστη. Όταν ξεπέφτει το θάρρος, ξεπέφτει και η πίστη, όταν το θάρρος πεθάνει, πεθαίνει και η πίστη. Το θάρρος και η πίστη πάντα θάβονται στον ίδιο τάφο.

Η έβδομη αιτία της νέκρωσης της πίστης μέσα μας είναι η ευτυχία. Μόνο μεγάλες και δυνατές ψυχές στέκουν και στην ευτυχία με πρόσωπο στραμμένο προς το Θεό. Στις αδαείς ψυχές η ευτυχία είναι η ύψιστη θεότητα την οποία εκείνες προσκυνούν. Μόνο οι αδαείς ψυχές στην ευτυχία είναι άθεες. Αλλά στη δυστυχία κανείς δεν είναι πιο ευσεβής απ’ αυτές. Όμως, και κάποια καλύτερη ψυχή ξεχνιέται στην ευτυχία. Κάποιοι καλοί άνθρωποι τόσο αλλάζουν στην ευτυχία, ώστε οι φίλοι τους δεν μπορούν να τους αναγνωρίσουν. Ένας χαρούμενος άνθρωπος κερδίζει στο λαχείο πολλά χρήματα και γίνεται ξαφνικά θλιμμένος και εκκεντρικός. Μια φτωχή κοπέλα παντρεύεται έναν αριστοκράτη και γίνεται υπερήφανη και περιφρονεί τις παλιές φίλες της. Ένας αγαπητός φίλος παίρνει θέση στην εξουσία και τρελαίνεται. Έναν καλλιτέχνη η δόξα τον κάνει τσαρλατάνο. Εκείνο που με τη θνητή γλώσσα ονομάζεται ευτυχία, συχνά γίνεται η μεγαλύτερη δυστυχία των ανθρώπων. Η γήινη ευτυχία σε πολλούς παίρνει τα μυαλά και σκληραίνει την καρδιά. Άραγε μπορεί να υπάρχει μεγαλύτερη δυστυχία απ’ αυτή την «ευτυχία»; Πρέπει να έχουμε θάρρος στην ευτυχία, όπως και στη δυστυχία. Χρειάζεται θάρρος για να μην παραδοθείς ούτε στην ευτυχία ούτε στη δυστυχία. Σ’ όποιον η ευτυχία γίνει είδωλο, γι αυτόν ο Θεός σταματά να είναι Θεός. Όποιος λιβανίζει την ευτυχία τη δική του -αδιαφορώντας για την ευτυχία των άλλων- με θυμίαμα και λιβάνι, αυτός δεν προσφέρει θυσία στο Θεό. Όποιος νομίζει ότι τα άκρα του κόσμου βρίσκονται στον ορίζοντα της ευτυχίας του, τούτος αγκαλιάζει με τα χέρια του μία ψευδαίσθηση από καπνό. Όποιος μπορεί να γιορτάζει την ευτυχία του εκτός Θεού και χωρίς Θεό, αυτός βιώνει τη σιωπή πριν από την καταστροφή και γελά με γέλιο που θα παγώσει. Διότι όσο η ευτυχία κατοικεί σ’ ένα σπίτι, τόσο η δυστυχία στέκει μπροστά στην πόρτα και περιμένει τη σειρά της. Δεν υπάρχει σπίτι στον κόσμο στο οποίο η δυστυχία δεν θα εισχωρήσει και δεν θα δείξει το αποκαλυμμένο της πρόσωπο.

Αυτές οι επτά αιτίες είναι ικανές, μόνες ή μαζί, να προκαλέσουν την τραγωδία της πίστης. Όταν επτά θάμνοι από αγκάθια φυτρώσουν γύρω από ένα ευγενικό κρίνο και πλέξουν τα κλαριά τους πάνω απ’ αυτό, έτσι ώστε να του κρύψουν τον ήλιο και να του δηλητηριάσουν τον αέρα, τότε ο ευγενικός κρίνος σαπίζει στην υγρασία και πνίγεται στο σκοτάδι. Και ο Θεός από τον ουρανό βλέπει πως πολλοί όμορφοι κρίνοι σαπίζουν και πνίγονται στη γη. Και ο Θεός από ψηλά βλέπει, πως πολλές ψυχές μετατρέπονται σε αγκάθια χωρίς κρίνους. Ο Θεός, πράγματι, και τα αγκάθια χρησιμοποιεί για καλό, όμως αλίμονο σ’ εκείνον που είναι από αγκάθια. Αλίμονο, πρώτα σ’ αυτόν, και αλίμονο, τότε σ’ εκείνους γύρω του. Η ζωή δίχως πίστη είναι η πιο σκοτεινή απ’ όλες τις τραγωδίες. Μπροστά σ’ αυτή την τραγωδία η τραγωδία του Γολγοθά είναι φωτεινή. Εκείνος που με ζωντανή πίστη στην ψυχή υποφέρει και καταστρέφεται, ακόμα και πάνω στο σταυρό του μαρτυρίου του, μοιάζει με ναυτικό στη φουρτουνιασμένη θάλασσα , που μέσα από τα πάθη και το σκοτάδι βλέπει βορινό αστέρι, οπότε δεν χάνει τον προσανατολισμό του. Εκείνος που δίχως πίστη υποφέρει και καταστρέφεται μοιάζει με ναυτικό σε φουρτουνιασμένη θάλασσα, που δεν βλέπει ούτε μια ακτίνα φωτός στο σκοτάδι, ούτε στον εαυτό του, ούτε γύρω του· καταπονεί τα μάτια του για να δει, όμως, όσο περισσότερο τα καταπονεί, τόσο του φαίνεται το σκοτάδι όλο και πιο πυκνό και μαύρο· κουράζει το λαιμό του για να φωνάξει. Όμως ούτε ο ίδιος δεν είναι σε θέση να ακούσει τη φωνή του από το φοβερό θόρυβο γύρω του. Η απελπισία του άπιστου είναι το πιο φρικτό γεγονός σ’ όλους τους καιρούς. Αυτή η απελπισία κρύβεται με κυνισμό, ώστε δεν είναι ορατή για κάθε μάτι. Εάν όλοι οι υγιείς άπιστοι ήξεραν τις ομολογίες όλων των απίστων που ξεψυχούν, στο νεκροκρέβατο θα είχαν βιαστεί όλοι να ξεριζώσουν τα ζιζάνια και τα αγκάθια από την ψυχή τους και να αφήσουν τον πεσμένο κρίνο να σηκωθεί και να αναπτυχθεί και να δημιουργήσει χαρά στην ψυχή τους και να της δώσει χρώμα και ευωδία. Χωρίς τη χαρά, οι άπιστες ψυχές είναι και άχρωμες και δίχως ευωδιά. Οι κρυσταλλωμένες πέτρες είναι πιο αγαπητές στο βλέμμα από τις ψυχές αυτές. Και κάθε πέτρα είναι πιο άξια συλλυπητηρίων από τέτοιες ψυχές. Τι είδους μεγάλα σχέδια ονειρεύεται ο άπιστος; Είναι ψεύτικα τα σχέδια του· αυτός πρέπει καμιά φορά μες στη νύχτα να ομολογήσει στον εαυτό του ότι τα σχέδια του είναι ψέμα. Μπροστά στους άλλους ανθρώπους ίσως και να βάζει μάσκα γι’ αυτό το ψέμα, όμως μπροστά στον ίδιο τον εαυτό του όχι. Όλα τα μεγάλα σχέδια, είτε προσωπικά ή εθνικά ή πανανθρώπινα, εάν δεν βασίζονται στο γρανιτένιο θεμέλιο της πίστης, βασίζονται σε θεμέλιο από κερί. Ζεσταίνει ο ήλιος, το κερί λιώνει και ο μεγάλος πύργος καταρρέει στη γη.

Δώσε μας, Θεέ, λογικό, ώστε ό,τι χτίζουμε πάνω στη πίστη, σε Σένα να το χτίζουμε. Αφού η πίστη σε Σένα, είναι θάρρος για χτίσιμο και φως στο ταξίδι. Δώσε μας το φως Σου στο ταξίδι μας σ’ αυτό τον κόσμο. Κάθε άλλο φως εκτός από Σένα μπερδεύει τις σκέψεις μας και παγώνει τις καρδιές μας. Πηγή ζεστού και ζωοδόχου φωτός, μην εγκαταλείψεις εμάς, τους κουρασμένους και διψασμένους ταξιδιώτες. Εσύ που ανασταίνεις τα νεκρά σώματα και τις νεκρές ψυχές, ρίξε ένα βλέμμα και στο δικό μας νεκροταφείο. Ας καούν από το βλέμμα Σου όλα τα θανατηφόρα και σκοταδοφόρα ζιζάνια μέσα μας και ας αναστηθεί η ζωοφόρος πίστη σε Σένα. Ώστε να είμαστε και μείς άξιοι εργάτες στο μεγάλο εργαστήριο Σου, άξιοι καλεσμένοι στο μεγάλο τραπέζι Σου σ’ αυτόν τον κόσμο, άξιοι του ονόματός Σου, Δημιουργέ μας, υπερήφανοι για την πατρότητά Σου, Πατέρα μας. Αμήν.

(Απόσπασμα από το βιβλίο, Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, «Αργά βαδίζει ο Χριστός», Εκδόσεις «Εν Πλω»)

LA ESPERANZA DEL MUNDO. BASILIOS KALIAKMANIS

LA ESPERANZA DEL MUNDO

ARCHIPRESBITERO

BASILIOS KALIAKMANIS

Profesor de Teología Pastoral de la Facultad de Teología de la Universidad Aristotélica de Tesalónica

a) En los cinco Domingos de la Santa y Gran Cuaresma son leídos durante la Divina Liturgia pasajes de la Carta a los Hebreos. En esta epístola se hace referencia principalmente a hechos y figuras del Antiguo Testamento, que precursan y prefiguran la encarnación del Hijo y Logos de Dios, su vida terrenal, su crucifixión y su resurrección. Pero también en los servicios litúrgicos del resto de los  días de la Cuaresma se percibe el dominio de los textos mesiánicos del Antiguo Testamento. De esta manera, simbólica y empíricamente la Iglesia nos introduce sacramentalmente en el misterio de la fe y nos prepara para el gran "paso": la Pascua de los cristianos.

b) Del mismo modo que Dios cumplió sus promesas al patriarca Abraham y se presentó fidedigno en los antiguos tiempos, así el mismo Cristo se convierte en un punto de referencia estable y esperanza cierta en el mundo para cada época. Y como el patriarca Abraham se mantuvo firme en su fe, a pesar de que se enfrentaba a grandes retos, por lo que los cristianos están llamados a permanecer firmes e incólumes en su fe. Abraham se superó a sí mismo por medio de la obediencia absoluta a la voluntad de Dios, cuando decidió llevar a su hijo Isaac para el sacrificio. Pero Dios, viendo la creencia honesta de su siervo fiel, intervino milagrosamente e impidió el sacrificio.

c) La esperanza de los cristianos se simboliza en el ancla. Del mismo modo que el barco se estabiliza con él y evita el peligro de las olas, asimismo el cristiano que tiene su esperanza en Dios mantiene un punto de referencia estable. Esta esperanza, como lo enseña San Isaac el Sirio, viene de la fe del corazón, la cual es auténtica cuando está acontece "con el conocimiento y el discernimiento." Puesto que existe una falsa esperanza, la cual se identifica con la utopía, en la cual los seres humanos se apoyan a través de los diferentes sistemas políticos. Sin embargo, la utopía es desmentida en la cotidianidad, en contraste con la esperanza cristiana que es avivada desde el futuro y mantiene al hombre en un estado permanente de preparación espiritual.

d) Esta esperanza activa al cristiano lo conduce a una preciada  observancia de los mandamientos divinos y no lo avergüenza nunca. "El débil y negligente en la obra de la virtud no puede tener tal esperanza, sino sólo aquel, que siempre en cualquier circunstancia está con Dios a través de la belleza de sus obras y levanta los ojos de su corazón a Él", nos enseña el Venerable Isaac. De manera que la esperanza cristiana no está asociada a ninguna fantasmagoría futurista, sino en un trabajo espiritual sólida desde el presente.

e) La falta de esperanza tiene efectos perjudiciales para la vida espiritual. En la tradición de los Santos Padres se subraya que: "Peor que el acto de pecar es el de estar desesperado". Además, se subraya que el pecado es humano, pero la desesperación y la desesperanza es demoníaca, mientras el arrepentimiento es de naturaleza teándrica. Como paradigmas se muestran los dos discípulos de Cristo, Judas y Pedro. En el primero, la desesperanza y la desesperación lo llevaron a la perdición. En el segundo, el arrepentimiento sincero y las lágrimas  purificadoras lo redimieron, y de este modo el Apóstol Pedro fue llevado a un encuentro con el Cristo Resucitado.

f) La paciencia en medio de las aflicciones y el valor frente a las dificultades de la vida espiritual, mantienen viva la esperanza en Dios. La esperanza es la dimensión de la fe que no está asociado sólo con el pasado y el presente, sino que también se extiende hacia el futuro. En el presente mundo,  los  de Dios, que afirman la presencia de los dones divinos y la theoptía (visión de Dios), experimentan místicamente la eternidad. Es decir, experimentan anticipadamente los bienes futuros del Reino de Dios, incluso conociéndolos sólo "en parte". El conocimiento parcial de los misterios divinos fortalece la fe y la esperanza, y les informa un carácter de certeza. En la eternidad, porque todas las verdades divinas serán confirmadas empíricamente, no se necesitan fe y esperanza. Entonces sólo tendrá valor el amor.

g) En los últimos años, la esperanza del hombre se basó enteramente en los descubrimientos científicos, la tecnología y la investigación constante para resolver todos los problemas. El pasado fue desacreditado, el presente se convirtió en un tiempo hedonístico y el interés se centró principalmente en el futuro. Sin embargo, "desde hace tiempo ha comenzado la cuenta regresiva. Las cosas en las cuales los seres humanos apoyaron su esperanza les decepcionaron. La relatividad de las soluciones que estas ofrecen, la multitud de nuevos problemas que estas crean, así como también las amenazas graves que prefiguran para el futuro inmediato se hace cada vez más evidente. El ser humano se siente en un callejón sin salida". La conciencia de la situación trágica y la inspiración desde la Persona de Cristo, que constituye realmente la "Esperanza del mundo", puede sacar al ser humano de este callejón sin salida, abriéndole una ventana de salvación hacia el futuro.

(Periódico Macedonia, Tesalónica, Grecia. Abril, 2011)

En estos días. 

Silvio Rodríguez

En estos días todo el viento del mundo sopla en tu dirección. La Osa Mayor corrige la punta de su cola y te corona con la estrella que guía la mía. Los mares se han torcido con no poco dolor hacia tus costas. La lluvia dibuja en tu cabeza la sed de millones de árboles, las flores te maldicen muriendo celosas. En estos días no sale el sol, sino tu rostro, y en el silencio sordo del tiempo gritan tus ojos: Ay! de estos días terribles, ay! de lo indescriptible. En estos días no hay absolución posible para el hombre, para el feroz, la fiera que ruge y canta ciega, ese animal remoto que devora y devora primaveras. En estos días no sale el sol, sino tu rostro, y en el silencio sordo del tiempo gritan tus ojos: Ay! de estos días terribles, ay! del nombre que lleven, ay! de cuántos se marchen, ay! de cuántos se queden. Ay! de todas las cosas que hinchan este segundo, ay! de estos días terribles, asesinos del mundo.

Αυτές τις ημέρες Όλος του κόσμου ο άνεμος φυσά προς την κατεύθυνσή σου. Η Μεγάλη Άρκτος διορθώνει την άκρη της ουράς της και σε στεφανώνει με το αστέρι που καθοδηγεί και το δικό μου. Οι ωκεανοί έχουν στραφεί δίχως λίγο οδύνη προς τις ακτές σου. Η βροχή σχηματίζει στο κεφάλι σου Την δίψα εκατομμυρίων δέντρων, Και τα λουλούδια, πεθαίνοντας  από τη ζήλια τους, σε στοιχειώνουν. Αυτές τις μέρες ο ήλιος δεν ανατέλλει, αλλά το πρόσωπό σου, και στην εκκωφαντική σιωπή του χρόνου κραυγάζουν τα μάτια σου: Αλίμονο σε αυτές τις φοβερές ημέρες, αλίμονο του απερίγραπτου! Αυτές τις ημέρες Δεν είναι εφικτό η άφεση αμαρτιών για τον άνθρωπο,  τον άγριο, το θηρίο που βρυχάται και τραγουδά στα τυφλά, εκείνο το παλαιό θηρίο που τρώει και κατατρώει τις άνοιξες. Αυτές τις μέρες ο ήλιος δεν ανατέλλει, αλλά το πρόσωπό σου, και στην εκκωφαντική σιωπή του χρόνου κραυγάζουν τα μάτια σου: αλίμονο σε αυτές τις φοβερές ημέρες, αλίμονο για το όνομα που φέρνουν, αλίμονο για αυτούς που δραπετεύουν, αλίμονο για αυτούς που παραμένουν. αλίμονο για όλα αυτά τα πράγματα που την στιγμή τούτη την διαστέλλουν, αλίμονο! σε αυτές τις φοβερές ημέρες, φόνισσες του κόσμου.

ΌΧΙ

4 Ιουλίου 2015

 1. Το ΌΧΙ αν τελικά υπερψηφιστεί σήμερα από τον ελληνικό λαό μπορεί να σηματοδοτήσει μία «νέα αρχή» για αυτή την χώρα.
2.   Θα είναι η νίκη της ελληνικής δημοκρατίας με αφετηρία την πρωτοβουλία μίας αριστερής κυβέρνησης που, εκ των προτέρων και ως τέτοιας, έχει καταδικαστεί ως μη δημοκρατική πολιτική δύναμη αλλά και ως επικίνδυνος παίκτης από (και για) τους λεγόμενους ευρωπαϊκούς θερμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
3. Θα παραμείνει το ΌΧΙ στην παγκόσμια ιστορία ως η σημαντικότερη προσπάθεια ανατροπής του νεοφιλελευθερισμού ίσως από το 1989 –την ημερομηνία ορόσημο της ακμής της ιδεολογίας αυτής, η οποία μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ένα αποφασιστικό ανάχωμα στην Ευρώπη του σοσιαλδημοκρατικού ρεφορμισμού και του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού- στον ευρωπαϊκό χώρο. Διότι το ΌΧΙ του ελληνικού λαού δεν αντιπροσωπεύει μόνον την ελληνική στάση απέναντι στους εκβιασμούς, αλλά αντανακλά και την αντίσταση των νοτιοευρωπαικών λαών απέναντι στους αποικιακούς ευρωπαϊκούς χειρισμούς με κέντρο την αυτοκρατορική στάση της Γερμανίας των Μέρκελ Σόιμπλε. Αυτό το ΌΧΙ δεν είναι μόνο ελληνικό: Ηχεί στην παγκόσμια σκηνή της ιστορίας με το Όχι στον νεοφιλελευθερισμό και στο Ναι στη Δημοκρατία.
4.   Θα παραμείνει το ΌΧΙ ως σύμβολο εθνικής αντίστασης των Ελλήνων και εξ ίσου θα εγκολπωθεί στο πολιτικό λεξιλόγιο των λαών που παλεύουν για περισσότερη δημοκρατία και ελευθερία σε όλο τον κόσμο.
5.  Το πιο σημαντικό όμως είναι ακριβώς να παραμείνει ως δυνατό ΌΧΙ στη συνείδηση όλων και περισσότερων Ελλήνων και στην κάθε πολιτική ενέργεια του πολιτικού συστήματος που έχει να κάνει με τη διαφύλαξη των συμφερόντων του ελληνικού λαού και σε όλες τις υποθέσεις για την αλλαγή πορείας της χώρας: Απομείωση ή Διαγράφη του μεγαλύτερου μέρους του επίσημου ελληνικού χρέους, το Κατοχικό Δάνειο, το Ζήτημα των ΜΜΕ στην Ελλάδα (!!!!), η Παραγωγική Ανασυγκρότηση της ελληνικής οικονομίας, το Ζήτημα της Παιδείας και του Πολιτισμού, κοκ.
6.  Στο μέλλον της ελληνικής ιστορίας ίσως αυτό το όχι θα είναι ο προσφορότερος  καθρέφτης στον οποίο οι Έλληνες μπορούν να βρουν ένα αποφασιστικό αντανακλαστικό για να συνεχίσουν ως Έλληνες και ως ανεξάρτητος και αλληλέγγυος λαός απέναντι στους πολλούς κίνδυνους που πάντα φέρνει η Ιστορία.
7.   Στο παρόν με όποιες δυσκολίες θα επέφερε μία τέτοια απόφαση το ΌΧΙ είναι η μόνη ελπίδα για τον ελληνικό λαό. Με δραχμή, με κλειστές τράπεζες, αλλά με ανοιχτή καρδιά και με αξιοπρέπεια. Είναι προτιμότερο να καεί το ευρώ και να γίνει επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας με ανεξάρτητο πολιτικό, πολιτισμικό και οικονομικό πρόγραμμα παρά να αυτοκτονήσουν άνθρωποι και να ταπεινωθεί μία ολόκληρη κοινωνία στο βωμό του ευρώ και των χρηματιστήριων.
8. Το ευρώ δεν είναι θεός! Η ευρωλατρεία έχει αρκούντως προκαλέσει μεγάλη ζημιά σε αυτό τον λαό. Και αν το ευρώ παραμείνει να μην ξαναγίνει θεός! Και αν στραφούμε στη δραχμή να μην γίνει και το εθνικό νόμισμα αυτό ούτε θεός ούτε δαιμόνιο!
9.  Με το «ΟΧΙ» λέμε πρωτίστως Ναι στην Ελλάδα, και Ναι στην Ευρώπη των λαών. Με το «ΟΧΙ» λέμε Όχι στην ευρωλατρεία και Όχι στην όποια Τρόικα ή όποιο τροικανό πρόγραμμα που σκοπεύει να καταστρέψει την Ελλάδα.

10. Να ενδυναμωθεί πολιτικά ο ελληνικός λαός, και να έχουν στο νου τους ότι ένα πιάτο φαΐ με αξιοπρέπεια και δημοκρατία είναι προτιμότερο από πολλά αγαθά με δανεικά και ψεύτικη δημοκρατία!

Letanía

En la guerra siempre hay vencedores y derrotados. Aun en el más sofisticado armisticio, siempre habrá un vencedor que marca el territorio y un derrotado que acepta las reglas del juego. Innegable que esta guerra sin armas «convencionales» se expresó en el campo combinado de la infantería massmediática transnacional, los tanques pesados de la instituciones de control económico y financiero que rigen todo el sistema de la economía global y los planos estratégicos de la política real, trazados en consecuencia, por los generales y sus lugartenientes de la «unidad europea». Innegable los múltiples movimientos de confrontación y réplica, de avance calculado y retirada, de agresión inmediata o mediata, de ganancia o pérdida de tiempo o territorio, de retroceso inesperado y efectos sorpresa, de claudicación y armisticio, de pactos donde los perdedores se exponen como víctimas y los vencedores como victimarios. Innegable que nos referimos a la crisis griega y, con ella, a la realidad europea: A la elección de SYRIZA, la derrota de Nueva Democracia, la autocondena al ostracismo de PASOK, a la concepción táctica del Tsipras y su gabinete, al hiperteatro mediático de los medios europeos, al referéndum, a las amenazas o tácticas de Grexit, a los mandarines de la Troika, al Greekment…. Innegable que esta guerra aún no ha terminado… E imprevisible, totalmente imprevisible, si alguna vez haya que tomar las armas.

El territorio devastado por la guerra económica de la sociedad griega, se ha traducido en un malestar social y político insoportable para los ciudadanos de este país, que aguardaban una de sus últimas esperanzas o reinventaron su esperanza con el Gobierno de Tsipras. Si fueron los ciudadanos y los políticos griegos ilusos o realistas, o las dos cosas a la vez es una respuesta que se contestado en los últimos días. A partir de ahora, la ilusión puede reconvertirse en ese resentimiento plúmbeo que se suma al rencor acumulado de los años de crisis, donde la mentira explícita, el engaño y la impunidad prevalecieron, sepultando así la dignidad de un pueblo entero bajo toneles de papel ficticio. A partir de ahora, el realismo puede reconvertirse en cinismo que se suma al cinismo acumulado en años de subyugación voluntaria, ceguera despiadada y costra ideológica partidaria. Los micropartidos emergentes de centroizquierda y centro derecha sabrían explotar estas sustancias de la ciudadanía –la necesidad de la ilusión y el imperativo del realismo- y los partidos nepotistas que históricamente han gobernado este país se unirían empequeñecidos a aquellos micropartidos en ese taller insuperable de la política que se llama populismo. Este sería el verdadero peligro de Grecia: no el populismo per se, sino todo lo que provoca y produce.

Este país, a mi juicio, necesita una nueva izquierda y nueva derecha. Una izquierda mejor que SYRIZA y una nueva derecha totalmente diferente de Nueva Democracia. Una nueva izquierda que supere el populismo pasokista de Papandreou, la verborrea postmodernista e insípida de la Izquierda Democrática (DHMAR), que supere el voluntarismo populista y el oportunismo táctico de Tsipras (SYRIZA). Necesita una derecha que defienda un liberalismo que destierre la costra de subculturas ideológicas y submundos familiares que fueron creados en la época de la guerra civil y que cristalizó en el régimen Karamanlí. Un liberalismo europeo con todas las de la ley, que sepa hablar de Estado de Derecho, libertades civiles y construcción de proyectos empresariales realistas en una sociedad donde casi el 80% de la actividad empresarial depende de la propiedad privada o familiar.

Crear una nueva izquierda y una nueva derecha en un espacio democrático multipartidista implica un amplísimo y controlado nivel de movilización política por parte de la sociedad, de sinceramiento político por parte de los profesionales de la política, de exposición pública explícita de otras plataformas políticas que hasta ahora no han podido respirar en el espacio político. Implica desarrollar una nueva conciencia y legalidad para superar los obstáculos que ha creado el ultraparcializado complejo massmediático griego, donde sólo hay un canal que pertenece a la sociedad pública, y desde luego con una mentalidad ultraestatista.  

Por cierto, esta sociedad necesita crear espacios parlamentarios, políticos y públicos totalmente diferentes, donde la ciudadanía y el Estado no se enfrenten como enemigos irreconciliables, sino como cooperadores para el bien común.

Vanidad de vanidades: la política en tiempos de guerra es la más pura vanidad y la veta más inmoral del hombre, donde el argumento de la confianza no tiene ningún lugar. El pueblo griego solamente puede tener esperanza y confianza de sí mismo como sociedad organizada sobre la base de los valores, los criterios y los modos con los cuales quisiera hacer renacer de las cenizas a una sociedad que ha sido destrozada en los últimos años. Para esto hace falta generar capacidad de diálogo y capacidad de acción en múltiples direcciones pero con un mismo propósito: restaurar la dignidad perdida, generar una economía productiva, crear modos de resistencia al hiper-consumismo irreflexivo y al despilfarro estatista, pensar en términos de presente funcional, es decir mejorable, y de futuro alcanzable. Al mismo tiempo dejar de pensar de manera patológica sobre la base de ideologemas vacíos de contenido o de cromáticas entelequias que han sido superadas con creces por la mismísima realidad desde hace mucho tiempo. Hablamos de un diálogo que asuma riesgos, que construya puentes, los cuales fueron destruidos por las miserias que compartimos humanamente, y los cuales pueden reconstruirse en virtud de las esperanzas y propósitos que nos unen. Un diálogo que sin dudas se hará más frágil, interrumpido una y mil veces por el peso de la cotidianidad, la cual eventualmente se hace insoportable y nos obliga a girar nuestro rostro sobre realidades imperiosas y puntuales. Pero el punto no radica en que la cotidianidad densa de la vida humana fragilice este diálogo, sino que al mismo tiempo es quien lo enriquece y lo fortalece.

Η 7^η Σύνοδος των Αμερικανικών Κρατών και η ηγεμονία των Ηνωμένων Πολιτειών 

Στις 10-11 Απριλίου 2015 συντελέστηκε η Έβδομη Συνόδου των Αμερικανικών Κρατών στον Παναμά. Πρόκειται για μία συνάντηση κορυφής στην οποία συμμετέχουν οι πρόεδροι των 34 χωρών καθ’ όλης της Αμερικής (εξαρουμένης της Κούβας)[1], με χρονολογική αφετηρία το 1994 υπό την αμερικάνικη πρωτοβουλία του τότε Προέδρου Κλίντον να συγκροτηθεί μία «παναμερικανική συνεργασία για την ευημερία του ημισφαιρίου». Στα 21 χρόνια που έχουν περάσει από τότε έως σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 7 Σύνοδοι Κορυφής με κρίσιμα θέματα για την ημισφαίριο, όμως από την αρχή διαμορφώθηκε ένα διαπραγματευτικό και συντακτικό σχετικό πλαίσιο που συνάπτει αυτές τις συναντήσεις με τις γεωπολιτικές προϋποθέσεις και προθέσεις της αμερικανικής ατζέντας ενόψει της διατήρησης της εποπτείας της πάνω στην λατινοαμερικάνικη περιφέρεια.

Ωστόσο στην πρόσφατη έκδοσή της ο Προέδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ομπάμα καταφτάνει με αμυδρές προσπάθειες άσκησης επιρροής πάνω σε μία περιοχή που τα τελευταία χρόνια έχει συμβάλλει σε πολλαπλές προσπάθειες απεξάρτησης των περιφερειακών της πολιτικών από την γεωπολιτική στρατηγική των Η.Π.Α για την Λατινική Αμερική. Και όμως, τις βορειοαμερικανικές επιδιώξεις δεν σταμάτησαν να διαμορφώσουν ένα πλέγμα χαμηλών συγκρούσεων ώστε να καλλιεργηθεί ένα ευνοϊκό κλίμα στις δυνατότητες επιβολής εκ μέρους των Η.Π.Α. Τρεις πρόσφατες ημερομηνίες είναι ενδεικτικές ως προς αυτήν την κατεύθυνση της βορειοαμερικανικής κυβέρνησης να επηρεάσει τους συσχετισμούς δυνάμεων που έχουν συγκροτηθεί στην Λατινική Αμερική ανάμεσα στο προοδευτικό τόξο των κεντροαριστερών κυβερνήσεων και τις  αμερικανόφιλες κυβερνήσεις των υποταγμένων χωρών (λ.χ Μεξικό):

α) 17 Δεκεμβρίου 2014: Ξεκίνημα για την επαναφορά μετά από 55 χρόνια διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Κούβας και Η.Π.Α.

β) 14 Ιανουαρίου 2015: Δολοφονία του Γενικού Εισαγγελέα της Αργεντινής ο Νίσμαν και τις αβάσιμες κατηγορίες εις βάρος της Προέδρου της χώρας αυτής Κριστίνα Φερνάντες.

γ) 10 Μαρτίου 2015: Η διπλωματική επίθεση του Αμερικανού Προέδρου εναντίον της Βενεζουέλας με κυρώσεις εναντίον επτά στρατιωτικών αξιωματικών της και κυρίως με την δήλωσή του ότι Βενεζουέλα αντιπροσωπεύει μία πραγματική και εξαίρετη απειλή για την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική των Η.Π.Α.  

Ο σκοπός της διακυβέρνησης Ομπάμα με τις ενέργειες αυτές εναντίον της Βενεζουέλας και της Αργεντινής είναι ξεκάθαρα η αποσταθεροποίηση της περιοχής, η οποία την τελευταία δεκαετία είχε εμπεδώσει την πολιτική ανεξαρτησία και την κυριαρχία της περιφέρειας. Αυτό το γεγονός αποδεικνύεται από τις συμμαχίες και διασκέψεις μεταξύ των λατινοαμερικάνων χωρών με αποτέλεσμα την συγκρότηση ενταξιακών συγκροτημάτων γεωπολιτικής και γεωοικονομικής σημασίας που στοχεύουν στην ισχυροποίηση της λατινοαμερικάνικης περιφέρειας. Η ισχυρές οικονομικές επενδύσεις της Ρωσίας και Κίνας στην περιοχή, ειδικά στην Αργεντινή, Βραζιλία, Βενεζουέλα, Κούβα και Νικαράγουα, διακινδυνεύουν τηω ιστορικά δυνατή γεωοικονομική θέση των Η.Π.Α στην Λατινική Αμερική.  Σύμφωνα με στατιστικές του Πεκίνου, η εμπορικές συναλλαγές της Κίνας με την Λατινική Αμερική ξεπερνούν το 2014 το ύψος των 240 δις. δολάρια. Σε αυτό πρέπει να αθροίσουμε και τα σχέδια γεωστρατηγικής σημασίας όπως το Διειρηνικό Δίκτυο μεταξύ Νικαράγουας και Κίνας, του οποίου τα έργα ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο 2014, με αφετηριακές επενδύσεις αξίας 50 δις. δολάρια. 

Οι προαναφερθείσες επιθετικές ενέργειες εκ μέρους της βορειοαμερικανικής κυβέρνησης δεν μπορούσαν να απειλήσουν πλέον ή να σιωπήσουν τις φωνές των εκπροσώπων της Κούβας, Βενεζουέλας, Αργεντινής και Ισημερινού, που με σκληρά και συγκροτημένα λόγια έθεσαν ζητήματα ζωτικής σημασίας για την περιοχή, ενώ 12 χώρες καταδίκασαν ρητά στην Σύνοδο την κύρωση της αμερικάνικης κυβέρνησης εναντίον της Βενεζουέλας.

Είναι γεγονός ότι ακόμα με τα πολλαπλά ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι λατινοαμερικανικές χώρες ως προς την ενοποίησής της, τα εσωτερικά προβλήματα στην διαχείριση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών ζητημάτων που μαστίζουν τις κοινωνίες αυτές, μιλάμε για διαφορετική Λατινική Αμερική στην οποία δεν υπάρχει περίπτωση πια να στηθούν δικτατορίες α λα κάρτα για λογαριασμό της αμερικανικής υπερδύναμης, ούτε να αποφασιστεί στο Λευκό Οίκο τι πρέπει να γίνει στην περιοχή. Η αλλαγή εποχής έχει στιγματιστεί από την σκληρή αντίδραση των λαϊκών κινητοποιήσεων, των αντικαπιταλιστικών κινημάτων, την εθνικοποίηση των ζητημάτων  και την πιθανότητα να συγκροτηθεί μία λατινοαμερικανική συμμαχία με πολυμερή θεσμικά όργανα που να επιτρέπουν την αυτοκυριαρχία της περιφέρειας.

Από την Πρώτη Σύνοδο επί Κλίντον το 1994 μέχρι σήμερα το γεωπολιτικό πεδίο στο οποίο θα μπορούσαν τα ισχυρά συμφέροντα των Η.Π.Α να δράσουν έχει αλλάξει πολύ. Τότε ο Κλίντον είχε επιδιώξει η επιβολή σε όλη την ήπειρο του Παναμερικανικού Συμφώνου για το Ελεύθερο Εμπόριο (ALCA), αλλά μόνο το πέτυχε με ολίγες χώρες. Με μία φιλελεύθερη ατζέντα βασισμένη στην υπεράσπιση  της δημοκρατίας, το ελεύθερο εμπόριο και την αειφόρο ανάπτυξη και με στόχο την συνθηκολόγηση μίας συμφωνίας παναμερικάνικης εμβέλειας –εκείνης της ALCA- ήθελε ακριβώς να πέτυχει εκείνο που σήμερα θέλει να πετύχει ο Μπαράκ Ομπάμα με την πανευρωπαϊκής εμβέλειας Διατλαντική Συνθήκη (TTIP). Στην 4^η Σύνοδο τον 2005 όμως, η αμερικάνικη διεργασία της σύνταξης αυτού του  Παναμερικανικού Συμφώνου για το Ελεύθερο Εμπόριο απέτυχε παταγωδώς και, υπό σκληρές αντιπαραθέσεις, ακούστηκε την αποφασιστική θέση της ενοποιημένης λατινοαμερικανικής περιφέρειας εναντίον του. Ο τότε Πρόεδρος της Βενεζουέλας Τσάβες εξέφρασε μία σκληρή δήλωση για το ύπουλο Σύμφωνο: ALCA σκασμός!

Στην Έβδομη αυτή Σύνοδος, απέναντι στο γεγονός που προέκυψε πριν ένα μήνα με την κυβέρνηση Μαδούρο, δεν υπήρχε καμία χώρα να υποστηρίξει τον Αμερικανό Πρόεδρο στην προσπάθειά του να στρατευθεί εναντίον της Βενεζουέλας. Το σχέδιο Β’ για τον Ομπάμα, μίας που τα στελέχη του μπορούσαν να προβλέψουν την διπλωματική του ήττα στην Σύνοδο ήταν ένα μικροπολιτικό σχέδιο «ανατροπής» του Φορούμ της Κοινωνίας των Πολιτών που κανονικά λειτουργεί παράλληλα με την Συνόδου Κορυφής, αποτελούμενο από φορείς της κοινωνίας των πολιτών όλης της Αμερικής. Με διαφορετικές ομάδες της Βενεζουέλας και Κούβας, των οποίων πρωταγωνιστών τους θα ήταν φυσικά οι κουβανικές και βενεζουελαϊκές υποστηρικτές των αμερικάνικων συμφερόντων με τον πολιτικό μανδύα της civil society.

Κατά τον Τζέιμς Πέτρας, η αμερικάνικη κυβέρνηση πήγε στην Σύνοδο με μία μόνη τακτική: Μίαν διαπραγματευτική προσέγγιση προς την Κούβα με στόχο την εξομάλυνση των διπλωματικών τους σχέσεων σε συνδυασμό με μία πολιτική εσωτερικής επέμβασης στα επιμέρους εθνικά ζητήματα, η οποία βασίζεται στην στήριξη των ομάδων που αντιπολιτεύονται τόσο τον Πρόεδρο Μαδούρο στη Βενεζουέλα όσο και των Ραούλ Κάστρο στην Κούβα.

Ο Πρόεδρος Ομπάμα δεν έφτασε μόνο με αυτά τα «αμφιλεγόμενα» μηνύματα της εξωτερικής του πολιτικής στην Λατινική Αμερική, αλλά και με τα σπασμένα αυγά της εσωτερικής του πολιτικής και των αποτυχημένων επιχειρήσεών του στη μακράν Μέση Ανατολή και Ουκρανία: Η άνοδος του ρατσισμού με τις φρικώδες σκηνές όπου αστυνομικοί δολοφονούν εν ψυχρώ και συνεχώς τους Αφροαμερικανούς στους δρόμους, η συνεχιζόμενες ήττες στην Μέση Ανατολή. Τελειώνοντας την δεύτερη εκλογική του περιόδου πρέπει να βρει στην Λατινική Αμερική κάπου να αντισταθμιστεί τις αποτυχίες του στη Μέση Ανατολή, και σε αυτή την κατεύθυνση κινείται ασφαλώς την διαπραγμάτευση με τον Ραούλ Κάστρο, αλλά και όλα τα μικρά παιγνίδια αποσταθεροποίησης –με πολλαπλά σκάνδαλα και κατευθυνόμενη σκανδαλολογία όπως αρμόζει στην «μαζική δημοκρατία του θεάματος»- μέσα στο προοδευτικό τόξο της Λατινικής Αμερικής.

Επομένως, ο δημοφιλής και μετριοπαθής δημοκράτης Μπαράκ Ομπάμα στην σκέτη του ομιλία –μία ομιλία αυτοχαρακτηριζόμενη από τον ίδιο τον Ομπάμα χωρίς «ιδεολογικές αγκυλώσεις ούτε ιστορικές αναδρομές» και πάντοτε ο ίδιος υπερπροσανατολισμένος προς το κενό μέλλον όπως αρμόζει σε μία νικήτρια υπερδύναμη σε πλήρη αποσύνθεση- αναφέρθηκε στην σημασία της ενεργητικής δράσης της κοινωνίας των πολιτών ως όχημά του ελευθέρου εμπορίου και της ενδυνάμωσης της δημοκρατίας. Δηλαδή στο Σχέδιο Β’ της Σύνοδος Κορυφής. Αξιοσημείωτο πως ο ίδιος Πρόεδρος Ομπάμα αναγνώρισε την ύπαρξη σκοτεινών κεφαλαίων στην ιστορία των διηπειρωτικών σχέσεων. Αυτή η αναγνώριση των Βορειοαμερικανικών σκοτεινών πολιτικών εις βάρος των λατινοαμερικανικών εθνών (βλ. οι σχετικές παράγραφοι στην ομιλία του Ραούλ Κάστρο επί του θέματος) συναρτάται με την  ανοιχτή του διαπραγμάτευση με την Κουβανική κυβέρνηση για την άρση των κυρώσεων εις βάρος της κουβανικής κοινωνίας και τις μεταλλάξεις της εξωτερικής πολιτικής του Λευκού Οίκου τα τελευταία χρόνια επί Ομπάμα.

Από την άλλη, ο Ραούλ Κάστρο στην ομιλία του αναφέρθηκε στην ιστορική αποικιοκρατική σταδιοδρομία των Η.Π.Α σε σχέση με τους λαούς της Λατινικής Αμερικής, προσέφερε μία αναδρομική αναφορά στο πώς δημιουργήθηκε την ρήξη των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Κούβας και Η.Π.Α, υπογράμμισε ποιες είναι οι κατευθυντήριες θέσεις της εξωτερικής πολιτικής της Κούβας σε σχέση με την υπεράσπιση των συμφερόντων της λατινοαμερικάνικης περιφέρειας καθώς και αναγνώρισε τα βήματα του Ομπάμα για έναν διάλογο με την Κούβα μετά από πέντε δεκαετίες μονομερών ενεργειών εκ μέρους της Η.Π.Α. εις βάρος της κουβανικής κοινωνίας. Ήταν η πρώτη φορά που η Κούβα ως αμερικανικό κράτος συμμετείχε σε μία Ηπειρωτική Σύνοδο τέτοιας κλίμακας, και αυτό το εξαιρετικό πολιτικό γεγονός είναι αποκαλυπτικό καθαυτό ως προς την λατινοαμερικανική προοπτική των περιφερειακών της σχέσεων. Σημειωτέων ότι στην προηγούμενη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε το 2009 στην Κολομβία, εκδηλώθηκε από τους εκπροσώπους των χωρών της Μπολιαβαριανής Συμμαχίας ότι δε θα συμμετείχαν στην επόμενη σχετική συνάντηση παρά μόνον αν παρευρισκόταν κανονικά και η Κούβα.

Με την ανάληψη της πολιτική εξουσίας προοδευτικών κυβερνήσεων μέσω δημοκρατικών διαδικασιών και με το αποφασιστικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα κοινωνικά κινήματα σε διάφορες χώρες όπως Βολιβία, Ισημερινό, Βενεζουέλα έχει ωριμάσει εν πολλοίς την μπολιβαριανή και μαρτιανή ιδέα της Λατινοαμερικανικής Ένωσης[2]. Με πρωτοβουλίες που ιδρύθηκαν ή εμπεδώθηκαν όπως η Μπολιβαριανή Συμμαχία για του Λαούς της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής (ALBA), η Ένωση των Νοτιοαμερικανικών Εθνών (UNASUR), η Κοινή Αγορά του Νότου (Mercosur) και η Κοινότητα των Λατινοαμερικανών και Καραϊβικών Κρατών (CELAC), η λατινοαμερικανική ήπειρος έχει βηματίζει ένα σημαντικότατο γεωπολιτικό άλμα προς την ολοκλήρωση αυτών των ιδεών που αντλούν αρχικά από την πρωτοεπαναταστική της εποχή απέναντι στην Ισπανοκρατία.

Ωστόσο η παρουσία της Η.Π.Α. στην περιοχή δεν είναι καθόλου ασήμαντη. Ακόμα και με την διακυβέρνηση των προοδευτικών πολιτικών σχημάτων σε επτά χώρες, και την ισχυροποίηση της λατινοαμερικάνικης συνείδησης για την κοινή ιστορία και την κοινη μοίρα των εθνών της ακόμα λείπει ένα μεγάλο διάστημα για την ολοκλήρωση της Μπολιβαριανής και της Μαρτιανής ιδέας. Η Βόρεια Αμερική έχει 36 στρατιωτικές βάσεις σε όλη την Λατινική Αμερική, οι οποίες αντιπροσωπεύουν μία πραγματική απειλή για την περιφερειακή της αυτοκυριαρχία. Τα διάφορα διπλωματικά και διηπειρωτικά θεσμικά εργαλεία, το μεταναστευτικό, τη σκληρή εξαγωγική και εισαγωγική θέση που έχει σε πολλές λατινοαμερικάνικες χώρες καθώς και τα στρατιωτικά αποθέματα και τα χρηματοπιστωτικά κέντρα καθιστούν μία πραγματική δύναμη που ευνοεί τη θέση των Η.Π.Α στην Λατινική Αμερική.

---

[1] Η Κούβα είχε αποκλεισθεί από τη συμμετοχή της στις προηγούμενες Συνόδους Κορυφής υπό το ίδιο κριτήριο με το οποίο βρίσκεται έξω από την Οργάνωση των Αμερικάνων Κρατών (ΟΕΑ): Δεν θεωρείται μία δημοκρατία. Μετά το 1990 με τον τερματισμό της ψυχροπολεμικής εποχής, και την άρση της απομόνωσης της Κούβας από το ημισφαίριο, το Κουβανικό κράτος αρχίζει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις λατινοαμερικανικές σχέσεις ώστε να είναι αδιανόητο να μην το έχουν υπόψη σε οποιαδήποτε ημισφαιρικό ή περιφερειακό πλαίσιο.

[2] Αναφερόμαστε εδώ στην λατινοαμερικάνικη ιδέα του Μεγάλου Ηρώα της Εθνικής Ανεξαρτησίας της Κούβας, Χοσέ Μαρτί, όπως την διατύπωσε σε πολλαπλά πολιτικά, ποιητικά κείμενά του, κυρίως στο δοκίμιο «Η καθ’ μας Αμερική» και στο «Μήτερ Αμερική».  Ο Χοσέ Μαρτί είναι από τις ποιο σημαντικές μορφές του λατινοαμερικάνικου 19^ου αιώνα.